ناڤهندا نووچهیان – سهما
ڤەکۆلینەکا نوو کو ل سەر مرۆڤ و مشکان هاتیە ئەنجامدان، دیار کریە کو جوداهیەکا بایۆلۆجی یا روون د ناڤبەرا نێر و مێیان دا هەیە د سەرەدەریێ دگەل ئێشانێ (Pain)، ل دووڤ ڤەکۆلینێ، کۆئەندامێ بەرگریا زهلامان شیانەکا باشتر هەیە بۆ کێمکرنا ئێشانێ، و ئەڤە ژی ئەگەرێ هندێ یە کو ئێشانا درێژخایەن د ناڤ خانمێن دا بەربەڵاڤترە.
جێفری لۆمێت، سەرپەرشتێ ڤەکۆلینێ ل زانکۆیا ویلایەتا میشیگن، د گۆڤارا (Science Immunology) دا بەلاڤکریە کو جورەکێ خانەیێن بەرگریێ یێن ب ناڤێ “مۆنۆسایت” (Monocytes) دهێنە ناسین، پرۆتینەکێ دژە هەوکردنێ ب ناڤێ “ئینتەرلۆکین-10” (Interleukin-10) بەرهەم دئینن، ئەڤ پرۆتینە وەک “سویچ” کار دکەت و نیشانێن ئێشانێ د خانەیێن دەماران دا دکوژینت.
ڤەکۆلەران دەرخستیە کو هۆرمۆنێن نێرینە، ب تایبەتی تێستۆستیرۆن، پشتهڤانن بۆ بەرهەمئینانا ڤان خانەیێن بەرگریێ یێن کو ئێشانێ کێم دکەن، لۆمێت دبێژیت:”ئەڤ جوداهیە تەنێ خەیال یان لاوازی نینە، بەلکو بنەمایەکێ بایۆلۆجی یێ زانستی هەیە و پەیوەندی ب کۆئەندامێ بەرگریێ ڤە هەیە.
د تاقیکرنەکا مەیدانی دا ل سەر 245 کەسان کو ژ برینداربوونێ چاک دبوونەڤە، دیار بوو کو زهلام گەلەک پتر ژ ژنان ئێشانا وان نامینت، ئەڤ چەندە هەڤدەم بوو دگەل هەبوونا ئاستەکێ بلندتر یێ خانەیێن “مۆنۆسایت” و پرۆتینا “ئینتەرلۆکین-10” د لەشێ زهلامان دا، هەمان ئەنجام ل سەر مشکان ژی هاتە پشتڕاستکرن؛ ئەو مشکێن ئاستێ تێستۆستیرۆنا وان بلند بوو، زووتر ل سەر ئێشانێ زال دبن.
ئەڤ دیتنا زانستی دەرگەهەکێ نوو د بوارێ پزیشکی دا ڤەدکەت، ب تایبەتی بۆ بەرهەمئینانا جورە چارەسەریەکا نوو بۆ ئێشانێن درێژخایەن کو پشت ب ماددەیێن بێهۆشکەر (Opioids) نەبەستن، بەلکو ب ڕێکا هاندانا لەشی کار بکەت بۆ بەرهەمئینانا پتر یا پرۆتینا “ئینتەرلۆکین-10”.