لێکۆلینەکا کورت یا کەلتووری و گەلەری
پێشەکی
مەهێن سالێ د کەلتوورا کوردی دا نە تەنیا دەمژمێرەک نینن، بەلکو بەشەک ژ ژیانا رۆژانە، ژ کارێ زەڤی و رەزان، ژ باوەری و ژ بیرا گەلینە. ژ وان مەهان، چریا دوویێ جهەکێ تایبەت هەیە، ژبەر کو ئەو دکەڤیتە دوماهیکا پایزێ و دەستپێکا زڤستانێ.
ب کورتی:
چریا دوویێ = چریا پاشی = مجدار.
١- ناڤێ چریا دوویێ د بێژنێ مجدارە؟
ناڤێ «مجدار» ژ «مژ» یێ هاتیە.
• مژ = ئەو تەم و ئەورێ سپی یێ کو د پایزێ دا ب سەر زەڤی و چیایان دکەڤیت
• مجدار = مەها مژێ
ئانکو ئەو مەهە کو تێدا:
• مژ زێدە دبیت
• هەوا سار دبیت
• رۆژ کورت دبیت
• باران و سەرما دەست پێ دکەت
لەوما کال و پیران دگۆتن:
«مجدار هات، مژ و سەرما هاتن.»
٢- چریا دوویێ کەنگی دەست پێ دکەت؟
د ناڤ گەلێ مە دا، ب تایبەتی ل دەڤەرا بەهدینان، مەه ب ناڤێن شەرقی / سوریانی تێن ناسین، نە ب ناڤێن کوردی یێن فەرمی یێن نەورۆزێ.
ل گۆر حەسابا شەرقی:
١٤ی مجدارێ دبیتە رۆژا ئێکێ ژ چریا دوویێ.
ئەگەرێ وێ ئەڤە کو د سالناما گەلەری یا شەرقی دا مەهـ ١٣ رۆژان ژ سالناما میلادی / گریگۆری پاشترن.
لێ د ئاخافتنا رۆژانە یا گەل دا، ب تایبەتی ل گوندان، کەس نابێژیت «گەڵاڕێزان»، دبێژیت «چریا پێشی» و «چریا دوویێ».
د وێ حەسابێ دا چریا دوویێ مەها ١١ێ یا سالێ یە ب حەسابا میلادی، و د هەمان دەم دا مەها دوویێ یا پایزێ یە ب حەسابا گەلەری.
٣- ژ قەولێ مەها ل سەر چریا ئێکێ و دوویێ
ئەڤ مەهـ د خەلاتکرینە ل نک خودێ تەعالا و ب میرێن سالێ د هێنە ناسین، د کامل و تەمامن. وەک ژ قەولێ مەها ل سەر چریا ئێکێ و دوویێ دبێژیت، ئەو تژی ناز و نعمەتن:
ئەم دوو مەهن، ناڤێ مە چری یە
ژ جەم پادشاهی د خەلات کری
ل مە دکەڤن ناز و نعمەت و تری
ئەم دوو مەهن کامل و تەمام
ل مە دکەڤن ناز و نعمەت و تام
گۆت: پایز میرە، هەر یازدە مەهێن دی بن خولام
دیسا ژ قەولێ مەها دیار دبیت و دبێژیت:
هەر بوزانین چریەک دکەڤیتە وەرزێ پایزێ
و چریا دوویێ دکەڤیتە زڤستانێ
دێ ژ پاییزێ دەیین ئوسفەتێ
یەتژیە ژ خێرێ ژ نازێ ژ نعمەتێ
ژێ تێت بێهنا جنەتێ
ئەڤ قەولە نیشان ددەن کو چری د چاڤێ گەل دا نە مەها خەم و سەرمایێ یە ب تنێ، بەلکو مەها خێر، بەرەکەت، ناز و نعمەتێ یە.
٤- گۆتنێن چریا کوردەواری
ئەڤ گۆتن د دەڤێ گەل دا نە، ژ بۆ راڤەکرنا سەرما، تاریبوونا رۆژێ و ئامادەکاریا زڤستانێ:
• «چری هات، زڤستان ل بەر دەری یە.»
• «چریا پێشی پەل، چریا پاشی سەرما و بەفر.»
• «چری چوو، پایز چوو.»
• «کی د چریێ دا خۆ گەرم نەکەت، د چلەێ دا دجەمیدیت.»
• «د چریێ دا رۆژ کورت دبیت، شەڤ درێژ دبیت.»
• «چری مەها خەمباری یە، لێ مەها بەرەکەتێ یە ژی.»
واتەیا وان: ئێدی هاڤین قەدیا، کارێ زەڤی و رەزان کێم دبیت، مرۆڤ ڤەدگەریت مالێ، خۆ ئامادە دکەت ژ بۆ سەرما گران.
٥- ئێزدی د دبێژن؟
د ناڤ ئێزدیان دا ژی هەمان مەهـ تێن بکارئینان، ژبەر کو سالناما شەرقی د ناڤ هەموو گەلێن هەرێمێ دا بەلاڤ بوویە.
ل شنگال و دەڤەرێن ئێزدیان ب گشتی ، چریا دوویێ ب تایبەتی وەکی مەها داوى یا ئامادەکاریا زڤستانێ تێ دیتن:
• مال تێن پاقژکرن، دار و سۆتەمەنی تێ کۆمکرن.
• دانێ زڤستانێ تێ ئامادەکرن: گەنم، نیسک، ساڤار، ترشی.
• شەڤێن درێژ دبن شەڤێن چیرۆک، ستران و جڤاتێ.
د باوەریا ئێزدی دا پایز ب گشتی دەما رێز و حورمەتێ یە: مرۆڤ زێدەتر دچیت سەر گۆڕان، دوعا دکەت، خێرێ بەلاڤ دکەت، و خۆ ژ زڤستانا سار رە ئامادە دکەت.
گۆتنەکا کو ل جەم ئێزدیان ژی تێ بیهستن:
«پایز چوو، ئەم کەتن ناڤا سەرما و تاریتیێ، لێ دلێ مە ب هەڤ گەرمە.»
٦- سەقا و خۆشیا وێ، ژبەر کو دبیتە دوماهیکا پایزێ
چریا دوویێ خۆشە، ژبەر کو ئەو پرا د ناڤبەرا پایز و زڤستانێ دا یە:
• رۆژ کورت، شەڤ درێژ.
• باران زێدە دبیت، جارنا بەفرا یەکەم دکەڤیت.
• بێهنا ئاخا شل، دوومانا ئۆجاخێ، بێهنا نانێ تەندوورێ.
• مرۆڤ ئێدی ل دەرڤە نامینیت، ڤەدگەریت ناڤا مالێ.
خۆشیا وێ د گەرماهیا مالێ دا یە: جڤاتا ل دۆر سۆبەێ، چای، چیرۆکێن داپیر و باپیران، دەنگێ بارانێ ل سەر پەنجەرێ.
٧- شەڤێن پایزی
شەڤێن چریا دوویێ ل کوردستانێ ناڤدارن:
• شەڤ زوو دادکەڤیت، سەعات ٥-٦ ئێڤارێ تاری دبیت.
• ستێرک زوو دەردکەڤن، هەوا زەلال دبیت.
• ل گوندان دەنگێ کوچکان، دەنگێ بارانێ، دەنگێ ئۆجاخێ.
• ل باجاران: مەشەکا کورت یا ئێڤارێ، پاشی ڤەگەرا مالێ، فیلم، چای، خویندن.
کال و پیران دگۆتن:
«شەڤا پایزێ درێژە، لێ ژ بۆ مرۆڤێ وەستیای دەرمانە.»
٨- خوارن و ڤەخوارن
د چریا دوویێ دا خوارن دبن خوارنێن گەرم و گران، یێن زڤستانێ:
خوارن:
• شلە / شیڤا نیسکێ – یا هەری ناڤدار یا پایزێ
• کفتک، کووبە، دۆلمە
• فاسۆلی، نیسک، ساڤار، بریانی
• شۆربا گەنم و ساڤارێ
• ترشی – ترشیا کەلەم، خیار، بیبەرێ
• قەشیر و ماستاو
• نانێ تەندوورێ، پەنیرێ گوندان، روونێ نیڤشک
• سێڤ، هنار، تری، گووز، بەهیڤ – فێکیێن داویا پایزێ
ڤەخوارن:
• چای – یا سەرەکی، ب تایبەتی چایا دارچین و کاکولەێ
• قەهوەیا کوردی / قەهوەیا ترکی
• شەربەتا گەرم یا سێڤ و هنارێ
• شیرێ گەرم
• ئاڤا گەرم ب هنگڤ و لیمۆنێ
گۆتنەکا گەلەری دبێژیت:
«د چریێ دا شیڤا گەرم، دل گەرم دکەت.»
ئەنجام
ب کورتی: چریا دوویێ نە تەنیا مەهەکە، ئەو داویا پایزێ، دەستپێکا سەرما، و ڤەگەرا مرۆڤ بۆ ناڤا مال و جڤاتا خۆ یە. ئەو مەها خێر و بەرەکەتێ یە، مەها ئامادەکاریێ یە، و مەها وێ یە کو مرۆڤ ژ نوی گەرماهیا مال، جڤات و بیرا گەلەری دبینیت.
