سەرهلدان بشێوەکێ گشتی دهێتە پێناسەکرن؛ شێواز و دەسکەفت و قوناغەکا نویی یا خەبات و شورەش و تێکوشینا هەر گەل نەتەوەیەکێ یە ژبو جێبەجێکرنا ئارمانج و بدەستڤەئینانا دەستکەفتان و رزگارکرنا گەل و وەلاتان، کو بچەندین شێوە و سەدەمێن جودا دهێنە ئەنجامدان.
دەسپێکا سەرهلدانا گەلێ کوردستانێ ل 3ی ئادارا 1991ێ بۆ کو ئێکەم جار دهێتە قەلەمدان وەکو دەستپێکا سەرهلدانێ ل کەمپا خەبات و کەڵکا ھەولێر شەرەك دناڤبەرا پشدەریا و بنکەکێ پۆلیسا ریدا، دەرئەنجامدا هێرش کرنە سەر بنکێ پۆلیسا و دەست بسەردا گرتن و کەسەك ژ پشدەریا هاتە کوشتن و دوو کەس هاتنە زیندانی کرن.
ل 5ی ئادارا 1991ێ سەرهلدانا گەلێ کورد ل شارێ ڕانیە ل دەمژمێر ٩ی سپێدێ ب شێوەکێ فەرمی دەست پێ کر، و ل 6ی ئادارا 1991ێ ناوچا بازیان ئێك و دوو و ناوچا ناڤ دەشتا پشدەر هاتنە ئازادکرن، دیڤدا ل 7ی ئادارا 1991ێ جەماوەرێ شارێ سلێمانیێ سەرهلدان و ھەر زی دەست بسەر بنکا حامیا پۆلیسان گرت و چەند دیل ئازادکرن، دیڤدا ل 8ی ئادارا 1991ێ سەرهلدان ل چەمچەماڵ و ھەڵەبچە و عەربەت و ئەردوگایێن (زەڕایەن و سمود و نەسر و باریکە و پیرەمەگروون و ئەلڵایی) دەستی پێ کر، ل 9ێ ئادارا 1991ێ جەماوەرێ شارێ شەقڵاوە و کفری و کۆیە سەرهلدان، ل 10ێ ئادارا 1991ێ جەماوەرێ مەسیف و تەقتەق و ڕەواندوز قەرەھەنجیر و ئاغجەلەر و ھەریر و باتاس و خەلیفان و سپیلک و سۆران و چۆمان و حاجی ئۆمەران و مێرگەسوور و سەرجەمێ وان ناوچا سەرهلدان، هەر دیڤدا ل 11ێ ئادارا 1992ێ جەماوەری شارێ ھەولێر ھەر ژ سپێدێ زی گەڕەکا “شۆڕش” و “مەلایان” و “برایەتیا سەری” بەربونە سەر جادا و سەرهلدان. هەر ل 12ی ئادارێ جەلەولا و مەخموور و ئاکرێ و خانەقین و شێخان سەرهلدان، دیڤدا ل 13ێ زاخۆ و پردێ و جەبارە و کۆڵەجۆ سەرهلدان.
ل دهوکێ د شەڤا 13ـە لسەر ١٤ی ئادارا 1991ێ بریار هاتبو دان ژلایێ پێشمەرگەیڤە گورزێ گران بسەر دوژمنیدا بهێتە لێدان، ل دهمژمێر ٤ێ سپێدێ پێشمهرگهكى ب دهنگهكێ بلند و ب زمانێ عهرهبى گازى دوژمنى دكر و دگۆت: وهرن خۆ رادهست بكهن، هەتا ڤێرە و هند رۆژا ههوه ب دوماهى هات ئێدى خهلكێ دهۆكێ ژ ههوه قهبیل ناكهت ئەڤا هین دکەن، دگهل ڤێ گازیێ ترس کەتە دناڤ بارەگایێن ئەمنێدا و لڤینەك و رۆناهیهكا كێم دناڤ بارهگایێن ئهمنیدا دروست بوون. و دەست بئێكهم گولهیا چهكى ژ لایێ پێشمهرگهیڤە ل دهمژمێر ٤ێ سپێدههیا 14ی ئادارا سالا 1991ێ ژ لایێ سەریڤە ژ بەروشکێ بۆ ناڤ سەنتەرێ بازارێ دهوکێڤە هاته ئاراستهكرن، ئاگرێ سهرهدانێ ب گهرم و گۆرى گهشبوو.
هەر ل 14ی ئادارا 1991ێ پێشمەرگەی دەورو بەرێن دەزگایێن ڕژێمێ کونترولکرن و هێرش کرنە سەر، هەتا نیڤرو هەر هەمی هاتن گرتن، رێڤەبەرێ ئەمنا دهوکێ و هندەك ژ کارمەندێن وان شەرەکێ دژوار کر و زوربەی وان هاتن کوشتن، بەلێ لدوماهیێ ئەڤێن ماینە ساخ هەر هەمیان خورادەست کر. و بەرەڤ دەرڤەی دهوکیڤە چوو هەر ژ ناوچا زاوێتە، مانگێش، باگێرا، سەرسەنگ، ئەنیشک، بامەڕنێ، دێرەلوک، ئامێدی، سیریێ، شێلادزێ، باتیفا، بێ گۆڤا ئێك لدیڤ یادی، بو روژا دیفدا ناوچێن دیتر هەتا گەهشتیە کانی ماسێ و ناوچا بەروای بالا و رێکان هەر هەمی هاتن ئازاد کرن، ژبەر ڤێ یەکێ هەر هەمی چەپەر و پێگەیێن چیایێ گارە و مەتین و چیایێ شرین و چیایێ فاتێ و چیایێ بارزان و چیایێ بامەڕنێ خۆ بدەستڤە بەردان، پێشمهرگێن قەهرەمان هەر هەمی بنگههێن دۆژمنى ب تمامى پاقژكرن.
دوماهیێ ل21ێ ئادارا 1991ێ هەر دگەل جەژنا نەوروزێ جەماوەرێ شارێ کەرکووك سەرهلدان و کەرکووك هاتە ئازادکرن بەلێ گەلەک نەکێشا پاش ماوەکێ کورت حکوومەت ب چەکێ گران و بهێزەکا درندە و بهاریکاریا (موجاهدینی خەڵقی ئیران) کو وی دەمی ل بەغدا بوون، شارێ کەرکووک ژ دەستێ خەڵکی ئینا دەرێ.
سەرهلدانا 1991ێ ماسترین دەستکەفتا نەتەوەیی و مێژووی یا گەلێ کوردستانێ بو ب خوینا چەندین شەهیدین پێشمەرگە و جەماوەرێ کوردستانێ ئەڤ دەسکەفتا نەتەوەیی هاتە تومارکرن.