ناڤهندا نووچهیان – سهما
56 ساڵ ب سەر رێككەفتننامەیا 11ی ئادارا 1970ێ دا دەرباز دبن، كو ئێكە ژ روودانێن گرنگ و مێژوویی یێن سەدێ بیستێ ل باشوورێ كوردستانێ.
رێككەفتننامەیا 11ی ئادارێ بەری 56 ساڵان، د ناڤبەرا حكومەتا عێراقێ و سەركردایەتییا سیاسییا شۆرەشا ئەیلوولێ ب رابەرایەتییا بارزانیێ نەمر هاتە ئیمزاكرن، ب ئێك ژ بەلگەنامەیێن مێژوویی یێن گرنگ بۆ كوردان دئێتە هەژمارتن.
بۆ جارێ ئێكێ بوو د مێژوویا كوردان دا ب ڕێيا ڕێككەفتننامەیەکا فەرمی د ناڤبەرا داگیركەران و بزووتنەوا رزگاریخوازییا كورد دا، دان ب چەندین مافێن گرنگ و مێژوویی یێن نەتەوەیی یێن كوردان دا بهێتە دان. ئەگەرچی ئەو رێككەفتننامەیە ژ لایێ حكوومەتا عێراقێ ڤە نەهاتە بجهئینان، بەلێ د مێژوویا شۆرەش و بزاڤا رزگاریخوازییا كوردستانێ دا بوو دەستكەفتەكێ مەزن.
خەبات و بەرخودانا چەندین سالا یا مەلا مستەفا بارزانی و رابەرایەتیكرنا وی بۆ شۆرەشا ئەیلوولێ و ورەیا بلند یا پێشمەرگەی و پشتەڤانییا خەلكێ كوردستانێ، حكوومەتا وى دەمی یا عێراقێ نەچار كر كو رێككەفتننامەیەکا مێژوویی دگەل كوردان ئیمزا بكەت.
ئەو رێككەفتننامەیە ڕوودانەكا گرنگا مێژوویی یا وەسا بوو د ڕوویێ دیموكراسی و چەسپاندنا ئارامی و سەقامگیریێ دا ل عێراقێ و دەڤەرێ، وەك بەلگەنامەیەکا مێژوویی كاریگەریا خۆ هەبوو ل سەر رەوتێ بزاڤا رزگاریخوازی و نەتەوەیی یا كورد و ب دەستڤەئینانا ئارمانجێن نەتەوەیی و نیشتمانی.
رێككەفتننامەیا 11ی ئادارێ، دەرفەتا ئاشتەوایی و سەقامگیری و ئاڤەدانكرنێ ل عێراقێ ڕەخساند، حكومەتا عێراقێ یا وى دەمی نهچار كر كو ب گۆڕهيى ناڤەڕۆكا وێ ڕێككەفتننامەیێ، ملكەچی داخواز و مافێن ڕەوا یێن گەلێ كورد و بزاڤا وێ یا ڕزگاریخوازی ببت.
شۆرەشا ئەیلوولێ بوو ئێكەمین شۆرەشا كوردستانی كو كارى بگەهتە ئارمانجێ، بۆ جارێ ئێكێ دەڤەرەكا ئۆتۆنۆمی یا دانپێدانپێكری دروست بوو، زمانێ كوردی شان ب شانی زمانێ عەرەبی وەك زمانێ فەرمی هاتە ناساندن، كورد ژی وەك هەڤپشك ل عێراقێ دا سهرهدهرى دگەلدا بێتە كرن. ئەڤ ڕێككەفتننامەیە بوو خالەكا وەرچەرخانا گرنگا مێژوویی كو سەنگ و كاریگەریا خۆ هەبوو.
رژێما وى دەمی هەولا ژناڤبرنا شۆرەشێ دا و ڕێككەفتننامەیا خیانەتكارانە یا جەزائیرێ ئیمزا كر، بۆ دەمەكێ دهمكى شۆرەش تووشی نسكۆیێ بوو، بەلێ نكارين ئیرادا كوردستانیان بشكينن، ئەو بوو پشتی دەمەكێ كێم، جارەكا دی ب هەمان ئیرادە و رۆحیەتا پۆلایین یا شۆرەشا ئەیلوولێ، ل 26ێ گولانێ شۆرەشێ سهرهلدا ڤە.
حكومەتا عێراقێ ل پیلانێن خۆ یێن دژی گەلێ كورد بەردەوام بوو، ل ساڵا 1975ێ ڕێككەفتننامەیا جەزائیر دگەل شایێ ئیرانێ ئیمزا كر كو ب گۆرهيێ وێ ڕێككەفتنێ، بەغدا رازی بوو جارەكا دی سنوورێن د ناڤبەرا عێراق و ئیرانێ دا بێنە دەستكاریكرن، ب وێ مەرجێ كو ئێدی تاران پشتەڤانیيا شۆرەشا كوردان ل عێراقێ نەكەت، ب ڤێ یەکێ ژی ڕێككەفتنا 11ی ئادارێ ب داوى هات.
ئەو ڕێككەفتنە د ئەنجامێ دوو سالێن گۆتۆبێژێن چڕ و پڕ د ناڤبەرا سەركردایەتییا سیاسی یا كورد و حكومەتا عێراقێ دا هاتە دی، كو داوى جار ب ڕێككەفتننامەیەکا 15 خالی ب داوی هات.
ل ئێك ژ گۆرەپانێن باژێرێ بەغدا ب ئامادەبوونا سەرۆكێ وى دەمێ عێراقێ و سەرۆك مەسعود بارزانی و ئیدریس بارزانی و شاندا دانوستانكار یا هەردوولا، ڕێككەفتن وەك دەستكەفت بۆ هەموو عێراقێ هاتە ڕاگەهاندن.
ئەگەرچی داوى جار ئەو ڕێككەفتننامەیە ژ لایێ حكومەتا عێراقێ ڤە نەهاتە بجهئینان، بەلێ كێماتی وەك دەستكەفت چووە د ناڤ لاپەرێن مێژوویێ دا و بوو بنەمایەك بۆ ب دەستڤەئینانا دەستكەفتێن پتر بۆ خەلكێ كوردستانێ.
بارزانی چو جارا ئامادە نەبوو بچتە بەغدا، بەلكو ئەو بەرپرسێن حكوومەتا بەعس یا عێراقێ بوون دهاتنە بارەگایێ سەركردایەتییا شۆرەشێ ل دەڤەرێن ئازادكری.
كاریزمایا مەلا مستەفا بارزانی وەسا كر كو رێككەفتننامە ژ لایێ سەرۆك كۆمارێ عێراقێ و سەرۆكێ ئەنجوومەنێ سەركردایەتییا شۆرەشێ (ئەحمەد حەسەن بەكر) ڤە بهێتە خویندن. بارزانی ب رێكا راگەهاندنا وێ رێككەفتننامەیێ، حەقییا دۆزا رەوا یا خەلكێ كوردستانێ چەسپاند.