ناڤهندا نووچهيان – سهما
راپۆرتەکا فەرمی یا حکومەتا هەرێما کوردستانێ دیارکر کو هەرێم یا پێشەنگە د جێگیرکرنا پێکڤەژیان و پشکداريیا سیاسی یا هەشت پێکهاتەیێن ئۆلى و نەتەوەیی دا، کو د کابینەیا نەهێ دا کورسیيێن پەرلەمانی و پۆستێن وەزارى بۆ وان تەرخانکرینە. ڕاپۆرتێ ب ژماران بەرچاڤ کر کو ل هەرێمێ بتر ژ 6 و 500 مزگەفت، کەنیسە و مەزارگههـ ههنه، و قوتابخانەیێن تایبەت بۆ ب ههزاران قوتابیيێن تورکمان، سریان و ئێزدييان دابینکرینە. هەروەسا دوپاتى ل سەر ڕۆلێ هێزێن پێشمەرگەی کر د پاراستنا پێکهاتەيان دا و هەرێم بوويه پەناگەهەکا ئارام بۆ دو ملیۆن ئاوارەيان، دناڤبەرا دەستخۆشیيێن نێڤدەولەتی دا.
هەرێما کوردستانێ بەردەوامە د ب هێزکرنا پێگەهێ خۆ وەک پهناگهههكا ئارامی و پێکڤەژیانا ئاشتیانە د دەڤەرێ دا، ب پشتبەستن ب چارچۆڤەکێ یاسایی و سیاسی یێ ب هێز کو مافێ هەشت پێکهاتەیێن ئۆلى یێن ب فەرمی ناساندن پێ هاتیەکرن دپارێزت، زێدەباری فرەنەتەوەییا کو تورکمان، کلدان، سریان، ئاشوور و ئەرمەنان بخۆڤە دگریت.
ژمارا پێکهاتەیێن ئۆلى و نەتەوەیی
ل هەرێما کوردستانێ، ههشت ئۆل و ئایینزایێن جیاواز و کۆمەلێن نەتەوەیی یێن (تورکمان، کلدان، سریان، ئاشوور و ئەرمەن) ب فەرمی هاتینە نیاسین.
بەشداریا پێکهاتەکان د حکومەتێدا:
پێکهاتە ژ کابینەیا ئێکێ یا حکومەتا هەرێما کوردستانێ وەرە بەشدار بووینە، و د کابینەیا نەهێدا دوو وەزارەت وەزیرێن وان ژ پێکهاتەکان بووینە.
خواندنا پێکهاتەيان:
بۆ خواندنا تورکمانی 19 قوتابخانە، 1,995 قوتابی و 285 مامۆستا و فەرمانبەر هەن. بۆ خواندنا سریانی 50 قوتابخانە، ٦,690 قوتابی و 634 مامۆستا و فەرمانبەر هەنه. هەروەسا 24,369 قوتابی د خواندنا کوردی یا ئێزدیاتیێدا دخوونن.
جهێن ئۆلى:
ل هەرێما کوردستانێ 6,224 مزگەفت، 273 کەنیسە و مەزار و دێر هەنه، هەروەسا بۆ ئێزدی و پێکهاتەیێن دی 325 جهێن ئۆلى هەنه (183 مەزارگەهـ و 142 نیشانگەهـ).
کەلتوور، زمان و خواندن
پێکهاتەيان، وەکو وهلاتييێن هەرێما کوردستانێ، مافێ خواندن و پاراستنا کەلتوور و ئاخفتنێ ب زمانێ خۆ هەیە، و بەشدارن د پرۆسەیا ڕێڤەبرن و حوکمڕانیيێ دا ل هەرێما کوردستانێ.
حکومەتا هەرێما کوردستانێ، گرنگیەکا تایبەت ب مافێ پێکهاتەکان ددەت و ب مەرەما پاراستنا کەلتوور و فەرهەنگێ وان، ڕۆلێ وان د دامودەزگەهێن حکومەتێ و ڕێکخراو و دەزگەهێن تایبەت ب خۆدا هەیە.
هەروەسا د وەزارەتا ئەوقاف و کاروبارێن ئایینیدا، رێڤهبهرييا پێکڤەژیانا ئۆلان ل هەرێما کوردستانێ هەیە و نوونەراتیيا سەرجەم پێکهاتەیێن ئۆلى دکەت، کو پێکهاتیە ژ نوونەرێن ئۆلێن (مەسیحی، ئێزدی، بەهائی، سابیئەی مەندائی، کاکەیی، زەردەشتی و جوو)، هەروەسا ڕێڤەبەرييا گشتی یا کاروبارێن مەسیحیان و ڕێڤەبەرييا گشتی یا کاروبارێن ئێزدیان هەنه. ئەڤه هەموو سەرپەرشتیيا کاروبارێن پەرستگههـ و جهێن ئۆلى دکەن و هاریکاریا کارگێڕیێن ناڤخۆیی یێن ئۆلان و ب ڕێڤەبرنا ههلكهفت و ڕێوڕەسمێن ئۆلى دکەن.
پێکهاتە، ئۆل و ئایینزا ل هەرێما کوردستانێ
لدووڤ ماددەیێ 125ێ یێ دەستوورێ هەمیشەیی یێ عێراقێ و یاسایا ژمارە 5 یا سالا 2015ێ یا پەرلەمانێ هەرێما کوردستانێ، د ماددەیێ ئێکێ/بڕگەیا دووێدا هاتیيە: “پێکهاتە: کۆمەلێن نەتەوەیی (تورکمان، کلدان، سریان، ئاشوور و ئەرمەن) و کۆمەلێن ئۆل و ئایینزایان (مەسیحی، ئێزدی، سابیئەی مەندائی، کاکەیی، شەبەک، فەیلی، زەردەشتی و یێن دی) وەلاتیێن کوردستانا عێراقێ نه.”
د کارنامەیا کابینەیا نەهێ یا حکومەتا هەرێما کوردستانێدا هاتیيە: “پێداگریێ ل سەر وێ پێکڤەژیانا ئاشتیانە یا دناڤبەرا پێکهاتەیێن نەتەوەیی و ئایینی یێن ناڤ هەرێما کوردستانێ ژ کورد، تورکمان، کلدان، ئاشوور، سریان، ئەرمەن، عەرەب، موسڵمان، ئێزدی، مەسیحی، کاکەیی، مەندائی و زەردەشتیان دکەین و وێ تایبەتمەندیا هەرێمێ دپارێزین و ب هێزتر لێ دکەین.”
ئۆلا ئێزدييان
ئۆلا ئێزدی ئێکە ژ ئۆلێن گەلەک كهڤنار ل هەرێما کوردستانێ. بتريا ئێزدیيان د سنوورێ پارێزگەها دهۆکێ و دەڤەرێن کوردستانی یێن سنوورێ پارێزگەها نەینەوا دژین. ب گوڕەیى خەملاندنان، ژمارا ئێزدیيان نێزیکی 500 بۆ 700 هەزار کەسانه. هەروەسا سەدان جهێن تایبەت یێن ئۆلا ئێزدیيان ل هەرێما کوردستانێ و دەڤەرێن کوردستانی یێن پارێزگەها نەینەوا هەينه.
بتريا جهێن ئۆلى پشتی سالا 2003ێ هاتینە ئاڤاکرن یان نووژەنکرن. سالانە ژی 200 هەزار کەس ژ سەرانسەری جیهانێ سەرەدانا پەرستگەها لالش يا پيرۆز دکەن، کو بتريا وان د جەژنا جەمایێ دا دچنە پەرستگەهێ بۆ ماوێ هەفت ڕۆژان.