ل ھێرە ئەم دکارین بێژین بابەتێ دابونەڕیتێن ئێزدیاتیێ دناڤبەرا گھۆڕین و ووندابونێدا بابەتەکی گەلەکی گرنکە ژبەرکو ھەر مللەتەکی ھەبت ب داب و نەریتێن خۆ ئی دیارە ئەڤە دبتە ئەسل و فەسلێ ھەموو کەسان ، لەوما دڤێتن باش بێنە پارستن و چو جاران ژناڤ نەچن ژبەرکو ھەر وەختێ ھات و ئەڤەنە ژناڤ چۆن رامانا وێ ئەوە نەمانا مرۆڤیە ، ئا ل ھێرە رۆلێ پارستنا ڤان داب و نەریتان دیاردبت ودا ئەم باش بزانین ژبەرچی دڤێتن ئەم خەمێ لێ بخۆین و داکو بەرو ڤاژی ژدەست نەدەین ، درێژی پێدان لسەر ڤی بابەتی و پشکا ئێکێ دێ ل ھێرە بەرێ خۆ دەینە پشکا دووێ :
– دیرۆک و فلکلۆرێ گوندێن ئێزدیان : ساخکرنا ژیانا بەرێ و بەردەوامی دان ب رێ و رسمێن کەڤن نە زەحمەتە بەلکو یە بساناھیە ، دبێژن ھەکە مرۆڤ ئی ئەھلبت دێ کار ئی سەھلبت ، دیرۆکا گوندێن ئێزدیان و فلکلور و کار و کریارێن بەرێ گەلک خەلکێ گوھ لێ ھەبویە و دزانن لێ بەلکی ھندەک دانعەمر ھێشتە وێ دناڤا مەدا ماین ئەم دکارین وەک شیرەتکار مەفایێ ژێ وەگرین ژ ئالیەکی دیڤە ھەلبەت ئامیرە و کەلوپەلێن کەڤن ھەر ھندەک ھێشتە وئێت ماین فەرە بێنە کۆمکرن بەری ب تەمامی ژناڤ بچن ، ئیرۆ رۆژ ئەم دکارین ل ھەر گوندەکی یان کۆمەلگەھەکە ئێزدیان مۆزەخانەکێ دروستبکەین ھەکە مە بڤێت و ھەکە ئەم براست و دروست خەمێ ل دیرۆک و فلکلۆرێ خۆ بخوین ئا ئەڤژی دبتە دابونەڕیتێن ئێزدیاتیێ دناڤبەرا گھۆڕین و ووندابونێدا ، بۆ نمونە گوندەکی وەکی گوندێ خەتارێ ئەم چیکاری لێ ئانجام بدەین یەباشە لدۆر ڤی بابەتی ئەم دکاری مۆزەخانەکە ریک و پیک دروست بکەین ھەلبەت ل ھێرە دڤێتن خەلکێ گوندی ھەموو بتە ئێک دەست بۆ ئانجامدانا ڤی کاری ژبەرکو خەرجی بۆرا دڤێت وکارکرن ، بەرێ ل گوندی ھەبوون کالۆک و کارێ چێکرنا کالۆکان ل ھێرە ئێت کەڤن بێنە کۆمکرن و ھندەکین دی بێنە دروستکرن ھەر وەکی وان ئێت بەرێ بدستێن شێوەکاران و شارەزایێن کارێ پەیکەر تاشی و ھۆنەری ، دنگ ھەبوون – ئاش ھەبوون – دستار و جوھنی و ئامیرێن جۆتی و چاندنیێ و دروونێ و کارێ سەر بێدەران ، ھێتوون و ڤەلاندنا گێچێ ، جلوبەرگێن بەرێ ب گشتی ، جۆرێن ئاڤاھیان وخانیان ، شێوێ بیرێن ئاڤێ و کانی و مەقیران ، کارێن دی ئێت دەستی وەکی چێکرنا تەحتیا ژ ھریێ و چێکرنا رشا ژ قەمیشی و گەلەک کار وکریار و کەلوپەل ھەنە کو گرێداینە ب ژیانا بەرێڤە یا باب وباپیرانڤە ئەم دکارین ساخکەین و کۆمکەین دناڤا ڤێ مۆزەخانا ھەنێ یاکو ژ گەلەک بشکا پێکدھیت لژێر دەستێ ژمارەکە گەنجێن بلیمەت و خون گەرم ئیرۆ رۆژ ھەموو دەرچۆیێن قوتابخانانە دکارن ڤان کارا ئانجابدەن ھەگەر پالدەرەک و دەعمەک بۆ وان ھەبت ، ژ ئالیەکی دیڤە ئانجامدانا ڤان کارێن ھەنێ دکەڤیتە سەر مللێن ھەموو تێخ و چینن گوندی داکو خۆلێ بکەنە خودان ، ھەردیسان بکارئینانا ھندەک پەیکەران کو ب وێ ژیانا بەرێڤە دگرێدای بۆ نموونە ل نیڤا مەیدانا خەتارێ ئەم دکارین نافورەکە ئاڤێ دروستکەین کو ژ ژمارەکە دەنکان و جەرکێن خەتاریان پێک بێتن ب شێوەکی نووی و جوان بدەستێ شارەزایێن ڤی کاری ، ھەر دیسان پارک و باغچێن گشتی ل ھەر دەڤەرەکە ئێزدیان بێنەچێکرن کەلتوورێ وێ دەڤەرێ نیشانبدەت چی ژئالین جۆتیارێڤە یانژی ژ ئالیێ خودانکرنا پەزیڤە یانژی ژ ئالێ کۆمبونێن خەلکێ بەرێ ل کۆچک و دیوانان و عید و عەرەفاتا ، ھەردیسان کۆمکرنا چێرۆک و ئستران و نڤسین و دیداران چی برێکا کتێبان یانژی ئەوێن ئت تەسجیل کری لسەر کاسێتان ، ئا ھۆسا دکارین ئەڤی کاری ھەموێ ئانجابدەین و کۆمکەین دناڤا مۆزەخانێدا و ھێدی ھێدی ببتە جھەکی مەزن و موھم ژبۆ کەنج و زارۆکێن مللەتی داکو مەفایێ ژێ وەرگرن و بزانن ژیانا بەرێ یا باب کالێن وان یە چاوا بوو و داکو بتر خۆ ل بابەتێ دابونەڕیتێن ئێزدیاتیێ دناڤبەرا گھۆڕین و ووندابونێدا بکەنە خودان و نەھێلن ژناڤبچت بەلکی دێ بتر ژ ئیرۆ پۆتێ پێکەن .
– نڤیسینا ژیاناما کەسێن خزماتا ئۆلی و فلکلۆری کرین : ھەر ددرێژیا دیرۆکێدا ئێزدیاندا گەلەک کەس ھەبوینە خزمەتا فلکلۆری و ئاینێ ئێزدیاتیێ کرینە ، ل ھێرە ئەم دکارین ژیاناما وان کەسان بمڤیسن ئەوێ ئەڵ گەھشتینێ و مە بچاڤێن خۆ دیتین تایبەت ڤەول بێژ و خلمەتکار و شکەژتێن لالسا نوورانی و کەسێن گەلەک خۆ ماندی کری پێخەمەت ئێزدیاتیێ مینا نۆنەرمەندێن فلکلۆری ، ئەم دکارین دیدارێن ئێکسەر دگەل ھان بکەین بنڤیسن و تەسجیل بکەین یانژی دیدارام دگەل بنەمالێن ھان بکەین ھەکە ئێت بەری وەختێ مەبن و چۆبنە بەر دلۆڤانیا خۆدێ ، ل ھێرە ئەڤ کەسێن خزمەتکرین گەلەک و ل ھەموو گوند و کۆمەلگەھێن ئێزدیان ھەبووینە لەوما نەزەحمتە دەمێ ئەم بکەینە کارێ خۆ و ب ئەکێ خۆ بزانین ، ھەلبەت گەلەک نموونەین ڤیکاری دناڤا مەدا ھەینە کو ھەڤالێن نڤیسەر رابووینە ژیاناما کەسێن ناڤدار نڤیسینە ژوانە :
١- خدیدا شێخ خەلەف …( کۆچەک برھیم دلیل روحی و کەرامات خارقە )
٢- مستۆ لیاس دنایی … الفنان قبال ( ١٩٥٠_ ١٩٩٢) و مسيرته الغنائية التراثية .
٣-حەیدەر عەرەبۆ یوسفانی …ژنێن نەمر ل چیایێ شنگالێ (زەریفا ئۆسێ ) وەک نموونە .
٤- گۆڤان خانکی …دەنگێن سپی – مەحفەلا دجلە .
٥- حجی مەغسۆ حەسۆ … السيرة الذاتية للكاتب خدر بير سليمان .
٦- ئەلیاس نەعمۆ خەتاری … شێخ خەلەف عملە و خدمتە للمزارات .
٧- سەگڤان سلێمان شنگالی … کورتییەک ژ ژیانا سترانبێژ سلێمان خەرشەنی .
٨- حەسۆ ھۆرمی … داي شمي رمز التضحية والصمود .
٩- دلگەش باعەدری …ھندەک ناڤدارێن ئێزدیان .
١٠- حسین باعەدری … چەند لایانەک ژ ژیانا فەقیر عەلی .
ھەلبەت گەلەک و گەلەک ھەڤالێن نڤیسەر ھەنە لدۆر ڤی بابەتی نڤیسیە و بەلکو پەرتۆک ھاتینە چاپکرن لدەۆر ژیاناما کەسێن ناڤدار ، ل ھێرە ئەم دکارین بێژین ئەڤ کارێ ھەنێ دبتە خالەک ژوان خالێن پاراستنا فلکلۆری و لبیر ئینانا وان کەسان ھەلبەت کارەکی پیرۆز و مەفادارا ژبۆ پاشە رۆژێ .
-ژدابو نەریتێن ئێزدیاتیێ پشت گرێدان : بەرێ دناڤا جڤاکێ ئێزدیدا ژنا و زەلامان پشتا خۆ گرێددان و ئەڤێ گرێدانێ رامان و مەفایەکی وی سەردەمێ ھەبوو ، دێ ئێن وبەرێ دەینێ کا ئافرەتا ئێزدی چاوا پشتا خۆ گرێددا ولژێر چی ناڤیبوو .
شەلەمە یان بەربشت : لسەر وان دەمان و لسەر وان وەختان دڤیا ھەر ئافرەتکە ئێزدی بەر پشت ھەبا ئانکو دڤیا پشتا خۆ گرێدەت ، شەلەما ئافرەتێ ژ قوماشەکی ستوور چێدکرن مەفایا وێ گەلەک بوو ژبۆ ئافرەتێ ھاریکاریا وێ دکر ب گەلەک رەنگا ، ژوانە ھاریکاری بوو ژبۆ شداندنا پشتێ لدەمێ کارێ مالێ و کارێ دەشت وبیستانان ھەر دیسان دەمێ پشتا خۆ دشداند پەیت دبوو ژبۆ ھلگرتنا بارێن سەر پشتێ یا سواربوونا دەوارا لدەمێ ئاڤدکیێشان وکەلوپەلێن کاری وچنینێ دبرنە سەر عەردا ، ژ ئالیەکی دیڤە دھاتە بکارئینان بۆ ھلگرتنا پارا ئانکو لجھێ جیزدانکی بوو و ھندەک تشتێن ھور دکرنا دناڤا شەلەماخۆدا ، ھەردیسان ژبۆ ساخلەمیا ژنێ گەلەک یە مەفاداربوو ، شۆتک و بەربشت و شەلەمە وھندەک ناڤێن دی لێ دھاتنە کرن .
شوتکا زەلاما : کا چاوا وی سەردەمی زەلامێ ئێزدی پشتا خۆ ب شۆتکێ گرێددان ، ھەگەر بێین و بەرێ باش بدەینێ دێ بینین شوتکا زەلاماژی مەفایێن زۆر ھەبوون وەک شداندن داکو لدەمێ کاری لدەشت وجۆتی وچاندنیێ وکارێ سەر بێدەران ئی پەیتبت و دیسان لدەمێ سوار و سوارانێ وھەلگرتنا شیر وخەنجرا وھلگرتنا کیسکێ توتنێ وقەلون دکرنە دبەر پشتا خۆدا ، ئانکو بشت گرێدان تەمامکەر بوو بۆ زەلامێ بەرێ داکو سەر بلند کارێ خۆ ئانجام بدەت لەوما دئاینێ ئێزدیاتیێ دا دوعایا پشت گرێدانێ وا ھەی ، سبەیکێ زوو ھەر ئێزدییەەکی ژخەو رابت ، دەست و چاڤێن خۆ دشۆت و پشتا خۆ گرێددت ودگەل پشت گرێدانێ ڤێ دوعایێ دکەت :
چەند سەبەەقە ژ دوعایا پشت گرێدرانێ
بدەستووری خودێ
یاخودێ مەھدەرەکێ ژتە دخوازین
مەھدەرەکە خێرێ
ئێک کەرامەت ، ئێک شەفقەت
ئێک زار ، ئێک زمان
ئێک دین ، ئێک ئیمان
ئیک ئاقل ، ئێک فام
یاخودێ توو ئاقل و فامێ
دسەرێ من بکەی
توو برسیارەکا خێرێ ل حالێ من
و ڤی ملڵەتی بکەی یا خودێ ،
یاشێشم ئەینەت خێر ئاقوبەت خێر
ئەم پشتا خۆ ب تە گرێددەین .
ل ھێرە مەدڤیا بزانین و بدەینە دیارکرن کا ھەتا چەندێ ئەڤ کەلتوورە دناڤا جڤاکێ مە ئی ئێزدیدا مایە و ھەتا چەندێ ژناڤ چۆیە ، ئێرۆ رۆژ دێ بینین ب ئێکجاری پشت گرێدان نەمایە و ھەگەر مابت دێ ل نک ھندەک پیرە ژن و پیرە مێران مابت ، یادیژی کەسێن بکارێ رێڤەبرنا کارێن ئۆلی رادبن ھەلبەت پشتا خۆ گرێددەن وەکی ھندەک مجێور و قەول بێژ و سکەستیێن ئۆلێ و خلمەتکارێن لالشا نوورانی ، یادیژی ئەم باش دزانین دگەل پێشکەفتنا ژیانێ گەلەک کار وکریار و تشێن بەرێ ھندادبن و ژناڤدچن لێ دیسان یە فەرە ئەم ھەتا رادایەکی کەلپوورێ خۆ بپارێزین و نەھێلین ب ئێکجاری ژناڤ بچت . ژ ئالیەکی دیڤە ئیرۆ رۆژ سۆشیال میدیا گەلەک یا بەر بەلاڤبووی و ھەر کەسەک ژ ئالیێ خۆڤە یێ بویە وێنەگر و وێنەکێش لەوما دڤێتن خەلکێ مە بگشتی و کەسێن ئۆلدارێن ئێزدیان بتایبەتی گەلەک ل خۆ دشیاربن لدەمێ پشکداردبن ل رێ ورسمێن ئاینی و جڤاکی ئت دوو بابەتاندا ئێک بابەتێ جلوبەرگان و سەروبەرێ خۆ و جوانیا قام و قیافەتێ داکو نیشا خەلکێ بیانی بدەن مللەتێ ئێزدی مللەتەکی پاقژە و حەز ژ جوانیێ و پاقژیێ دکەت و داکو ئەو شاشیێن لسەر ئێزدیان ھاتینە نڤیسین ئت درێژیا مێژوویدا نەمینن ، ژئالیەکی دێڤە ئیرۆ رۆژ ئەم دبینین گەلەک مجێور و قەل بێژێن مە ئێزدیان خاچیکێ عەربان دکەنە سەر جلوبەرگێن جوان ئێت ئێزدیان لدەمێن رێ و رسمێن فەرمی و لرۆژێن عید و عەرەفات و توافا ئەرێ رامانا ڤی خاچیکی توو بکەیە سەر لبسێ خۆ ئێ رەسەن چییە بدیتنا من گەلەک یە غەلەتە و دبتە ئێک ژ ھندابوونە دابوو نەریتێن ئێزدیاتیێ و ھەکە ھندەک بێژن چێدبت پا بوچی بابێ شێخ ناکەتە بەرخۆ یا بابێ چاویش یا پێشمام ، ھەردیسان خۆ دوور ھەڤێتن ژ کارێن سیاسی تایبەت کەسێن ئۆلی گەلەک یە فەرە باشترە و جوانترە و دبتە پارستنەکە ئێزدیاتیێ دمێ بتنێ کارێ خۆ دکەنە کارێ ئۆلی .
– قوب و شێوێ وێ : قوب ئارم و ئالایێ ھەری مەزن ئێ ئێزدیانە ل ھەر جھەکی و ئەردەکیبن ، دەمێ خەلەک دناڤا گوند و باژێرین ئێزدیانرا دەربازدبن ھەگەر نەناسن کا ئەڤ باژێرێ ھەنێ ئێ چی مللەتیە دەمێ ھاتن و چاڤێن وان ب قوبا کەفت ئێکسەر دێ زانن ئەڤ باژێر ئێ ئێزدیانە بتنێ بنیشانا قوبێ یاکو بتر ژ ھەموو سومبل و نیشانێن دی ئیزدیان ددەتە ناسین ، لەوما یەفەرە مللەتێ ئێزدی باش قوبێ و شێوێ قوبێ بپارێزت ونەھێلت گھورین بکەڤنە سەر ، ھەلبەت قوب وا ھاتیە ئاڤاکرن لسەر ھندەک ئەساسیاتێن ئاینێ ئێزدیان وھەر رەخەک یان قولینچکەک یان خەتەک یان کەسرەک دناڤا شێوێ قوبێدا رامانا خۆ یاھەی لەوما دڤێتن باش بێنە پاراستن وبێنە نوژەنکرن یا ھەرە فەر ئەوە نەئێنە ونداکرن لدەمێ نوژەنکرنێ و ئاڤاکرنا ھندەک ژۆرا لدۆر و بەرێن قوبێ یان دروستکرنا بەوابا وجھێن سیھ وسیبەران و ھۆلێن ھەلکەفتا ، ژئالیەکی دیڤە پاراستنا وان سۆمبلێن ئاینی ژ کەڤنیێ وژنافچۆنێ دڤێتن یە بەردەوامبت و یە بەردواما لدەمێ توافا چۆنکی بلنداھیا قوبێ و ھاتنا بای وبارانا وەرزێ زڤستانێ و گەرمی وتۆز وعەجاج بۆ ماوێ سالەکێ ھەلبەت دێ وان پارچێن قوماشی ھێدی ھێدی گەڤنکەت وبێ سەروبەرکەت لەوما پێتڤی نوژەنکرنێ دبن ، نوژەنکرن لسەر دەمێن بەرێ ھەموو قوب ژ گێچێ بوون لەوما دڤیا ھەر ساڵ جارەکێ ھاتبانە سپیکرن ئانکو قوب ژ سەری ھەتا بنی قالکێ وێ رادکرن وجارەکە دی گوندی وخودان خێر لێک کومدبوون ودەست ب گێچدانا قوبادکرن دگۆتنێ سبیکرن ، خەلک رادبون بکێشانا گێچێ دگۆتنێ لەپک ب روح وگیانەکی جوان ھەموا پێکڤە کاردکرن ،
پێڤەکرن وسوارکرنا لفێ و قوبێن خاسێن ئێزدیان ئەڤ دابونەریتێن ئاینی ھەلبەت نیشانا رۆژەکە تایبەتە رۆژا نوکرنا سۆز وپەیمانایە یەگرێدایە ب وی باب چاکیڤە بۆ نمونە رۆژا قەدەم گوھاستنێ یە یان رۆژا قۆناغا ھاتنا ویە یان رۆژا دانانا نیشانگەھێ ل وی جیھی یە یانژی رامانا رودانەکە گرنکبوویە ل وان سەردەمان ، لەوما خەلکێ مە لرۆژا توافێ دکەنە عید وسماتێ چێدکەن وخێرێ زاڤ دکەن وسەربرا دکەنە خێر بخیرا وێ رۆژا پیرۆز وعیدا ئێکودوو پیرۆزیدکەن وقوب ونیشانگەھا تواف دکەن دناڤا چارچۆڤێ ئاینێ ئێزدیاتیێ دا.
