ناڤەندا نووچەیان – سەما
رێکخراوا بەتريکور یا مافێن مرۆڤی پێشوازیيێ ل ئەوێ بڕیارێ دکەت یا کو ل 13ی تەمموزا 2026 ژ لایێ دادگەها هەرێمی یا بلند ل میونیخ هاتیە دەرکرن، کو تێدا سزایێ زیندانکرنا هەتاهەتایی بۆ «توانا هـ. س.» یێ ناسيار ب ناسناڤێ «ئەبو عەبدوللا» هاتیيە بڕین، و سزایێ نەهـ سال و شەش هەیڤان زیندانکرن بۆ هەڤژینا وی «ئاسیا ر. ئە. ل سەر بنەمایێ یاسایا سنێلان یا ئەلمانی، پشتی کو هاتینە تاوانبارکرن ب ئەنجامدانا تاوانێن جینۆساید، تاوانێن دژی مرۆڤاتیيێ، و تاوانێن شهڕى، دگەل چەندین تاوانێن دی دژی دو کچێن ئێزدی. ئەڤ بڕیارە هێشتا دكارت بێتە تانەدان ل بەردەم دادگەها داد یا فیدڕالی یا ئەلمانی.
ل دووڤ دەرکەڤتنا ڕاستیان ل بەردەم دادگەهێ، هەر دو تاوانباران د ناڤبەرا سالێن 2015 و 2017 دا ل دەڤەرێن ژێر کۆنترۆلا ڕێکخراوا «داعش» ل عێراقێ و سووریایێ ژیاینە. «توانا هـ. س.» چەکدارەک بوو د ڕێزێن ڕێکخراوێ دا، د دەمەکێ دا کو هەڤژینا وی داخوازی کربوو کچهکا ئێزدی یا دیل (کۆلە) بدەنێ. ل سالا 2015، ئەڤی هەڤژینی دەست ب سەر کچەکا ئێزدی دا گرت کو تەمەنێ وێ ژ شەش سالان کێمتر بوو، و پاشان ل ساڵا 2017 کچەکا دی یا ئێزدی کو تەمەنێ وێ دوازدە سال بوو کرە کۆلە ل نك خۆ.
هەر دو هەڤژینان سەرەدەرى دگەل هەر دو کچان دکر وەک مولکێ خۆ، و نەچار دکرن کو خانی پاقژ بکەن، ئامانان بشۆن، و چاڤدێریا زاڕۆکان بکەن. ئەو بێبههر کربوون ژ ئازادیا خۆ، ژ ئەنجامدانا ڕێورەسمێن ئایینی یێن خۆ، و ژ ئاخفتنا ب زمانێ دایکێ. هەروەسا دهاتنە نەچارکرن کو نڤێژان ل دووڤ ڕێبازا وێ ڕێکخراوێ بکەن، و ب بەردەوامی ڕووبەڕوویێ سفكاتييێ، ترساندن، و توندوتیژییا جەستەیی و دەروونی دبوون.
ل بەردەم دادگەهێ هاتە سەلماندن کو «توانا هـ. س.» چەندین جاران دەستدرێژیا سێکسی کریە سەر هەر دو کچان، و «ئاسیا ر. ئە.» ژی پشکدار بوویە د بەرهەڤکرنا مەرج و بارودۆخێن ئەڤان دەستدرێژیان دا، ژ وان ژی بەرهەڤکرنا ژوورێ و دانانا ماکیاژی بۆ ئێک ژ قوربانیان بەری کو تەسلیمی وی بکەت.
هەروەسا هەر دوو کچ ڕووبەڕوویێ لێدان و سزادانێن دژوار ببوون. زەلامی کچا مەزنتر ب دارێ گسکێ لێدابوو، و ژنکێ ژی ئاڤا گەرم ڕشاندبوو سەر دەستێ کچا بچووکتر، کو ببوو ئەگەرێ سۆتنا دەستێ وێ. هەروەسا هەر دو کچ دهاتنە نەچارکرن کو بۆ ماوەیێن درێژ ل سەر ئێک پێ ڕاوەستن وەک جۆرەکێ سزادانێ.
دەمێ هەر دوو تاوانباران ل داوييا هەیڤا تشرینا دویێ یا سالا 2017 سووریا بجهـ هێلای، هەر دو کچ ئازاد نەکرن، بەلکو تەسلیمی چەکدارێن دی یێن ڕێکخراوا «داعش» کرن. دادگەهێ گەهشتە وێ ئەنجامێ کو ئەڤ تاوانە د چارچۆڤێ سیاسەتا ڕێکخراوێ دا هاتینە ئەنجامدان کو ئارمانجا وێ ژناڤبرنا جڤاکێ ئێزدی و نیشاندانا دژمناهیيێ بوو دژی هەبوونا وان یا ئایینی و جڤاکی.
ل دووڤ پێزانینێن بەلاڤبووی دەربارەی دۆسهیێ، «توانا هـ. س.» ل سالا 1981 ژدایکبوویە، ئەو کوردەکێ خەلکێ پارێزگەها هەلەبجەیە ل هەرێما کوردستانا عێراقێ. ل دەستپێکا سالێن دو هزاران گەهشتبوو ئەلمانیا، و پاشان ل ناڤ مزگەفتەکا سەر ب ڕێبازا سەلەفیەتێ توندڕەو ببوو، و پەیوەندی ب ڕێکخراوا «داعش» کربوو، کو ل وێدهرێ ب ناسناڤێ «ئەبو عەبدوللا» دهاتە ناس کرن.
د دەمێ هەبوونا وی دا ل دەڤەرێن بن کۆنترۆلا ڕێکخراوێ، چاڤ ب «ئاسیا ر. ئە.» کەفتبوو، کو ژنەکا کوردە و خەلکا باژێرێ حەویجەیە ل پارێزگەها کەرکووکێ. ل وێدهرێ هەڤژینی پێک ئينابوو و دو زاڕۆک ببوون، پاشان ل سالا 2018 ڤەگەڕیابوونە ئەلمانیا و ل وێلایەتا باڤاریا ئاكنجى ببوون بەری کو ل پاشەڕۆژێ ژ هەڤ جودا ببن.
دەسەلاتدارێن ئەلمانی ل 9ی نیسانا 2024 ئەوان دەستەسەر کرن، کو ژنک ل باژێرێ ڕیگنسبورگ هاتە دەستەسەرکرن، و زەلام ژی ل دەڤەرا ڕۆت ل وێلایەتا باڤاریا هاتە گرتن. دادگەهکرنا وان ل 19ی ئایارا 2025 دەست پێ کر، و ل ڕوونشتنا شێست و دووێ دا ل ڕێکەفتی 13ی تەمموزا 2026 ئەڤ بڕیارە دەرکەڤت.
ڕێکخراوا پەتريکۆر یا مافێن مرۆڤی دبینت کو ئەڤ بڕیارە دادپەروەریيەکا مەزنە بۆ قوربانی و ڕزگاربوویان، و گرنگیيا دەستهەلاتا دادوەرییا جیهانی دیار دکەت د سزادانا ئەنجامدەرێن تاوانێن جینۆساید، تاوانێن دژی مرۆڤاتیيێ، و تاوانێن شهڕى دا، تەنانەت ئەگەر ئەڤ تاوانە ل دەرڤەی ئاخا وێ دەولەتێ ژی هاتبنە ئەنجامدان یا کو دادگەهکرنێ ئەنجام ددەت.
ڕێکخراو گازی ل دەولەت و لایەنێن دادوەری یێن پەیوەندیدار دکەت کو بەردەوام بن ل سەر دووڤچۆنا هەموو ئەوان کەسێن دهست د تاوانێن دژی ئێیدیان دا، و هەڤکاریيێ بهێز بکەن د ئالوگۆڕکرنا بەڵگە و پێزانینان دا، و مسۆگەر بکەن کو هاتنوچۆنا تاوانباران د ناڤبەرا دەولەتان دا یان دهربازبوونا سالان ل سەر ئەنجامدانا تاوانان نەبتە ئەگەرەک بۆ دەربازبوون ژ سزایى.
هەروەسا ڕێکخراو دوپات دکەت کو دادگەهکرنا بەرپرسێن ئەڤان تاوانان پشکەکا سەرەکییە ژ مافێ قوربانیيان د گەهشتنا دادپەروەریيێ، و ژ بزاڤێن یاسایی یێن کو ئارمانج ژێ دەرخستنا ڕاستیيا ئهوا کو ب سەرێ جڤاکێ ئێزدی دا هاتی ژ سالا 2014 وەرە.
دادپەروەری مافێ قوربانیانە، و سزادانا تاوانباران بەرپرسیارەتیيەکا یاسایی و مرۆڤاتی یە.