بیرەوەرییا بەرخودانا شنگالێ ل ٣ی تەباخا ٢٠١٤ێ، دەولەتا ئیسلامی ل عیراق و شامێ (داعش) هێرشەکا بەرفرەهــ و پلان بۆ دانای کرە سەر دەڤەرا شنگالێ، ئەوا بوویه ئەگەرێ ئەنجامدانا ئێک ژ مەزنترین تاوانێن دژی مرۆڤایەتیێ ل سەدێ بیست و ئێکێ دا، ئەڤ تاوانە ژی کۆمکوژی و جینۆسایدا ٧٤ێ ل دژی مللەتێ ئێزدی دهێتە هژمارتن و ل ئاستێ نێڤدەولەتی ژ لایێ چەندین پەرلەمان و ڕێکخراوان ڤە وەکی جینۆساید هاتیە ناسکرن.
ڕەهەندێن مرۆڤی و یاسایی:
ئەنجامێ ڤێ هێرشێ، نێزیکی ٥٠٠٠ کەس هاتنە شەهیدکرن، نێزیکی ٧٠٠٠ ژن و کەچ و زارۆک هاتنە ڕەڤاندن، و پتر ژ ٠٠ ٦٠٠ هەزار کەسێن ئێزدی ئاوارە بوون. هەتا نهۆ ژی چارەنڤیسێ پتر ژ ٢٦٠٠ کەسان نەدیارە و ب دەهان گۆڕێن ب کۆم هێشتا نەهاتینە ڤەکرن، ئەڤە تاوانەکا بەردەوامە، نەکو تاوانەکا دەربازبووی و ژبیركری یه.
ڕەهەندێن چاندی و جڤاکی:
ئارمانجا سەرەکی یا جینۆسایدێ ژناڤبرنا ناسنامەیا ئێزدییان بوو، لەوڕا پەرستگەهـ، گۆڕستان، و ناڤەندێن چاندی و ئایینی هاتنە تەقاندن و وێرانکرن. سەرەڕای ڤێ وێرانکاریێ پێکهاتهیا ئێزدییان ناسنامە خوه یا ئۆلی و چاندی پاراستن و ببنە نموونەیا بەرخودانێ.
ئالنگاریێن نوکە:
پشتی دوازدە سالان، شنگال هێش یا د باردۆخەکێ ئالۆز دا، ئهوژی نەبوونا (ئارامییێ و خزمەتگوزاریان) و بهردهوامییا ململانێن سیاسی، و نەزڤڕینا ئاوارەیان بووینە ئاستەنگێن مەزن ل بەردەم ئاڤاکرنا دەڤەرێ.
دادپەروەری بۆ قوربانییان هێشتا نەهاتیە بجهئینان و تاوانبار هێشتا ل دادگەهێن نێڤدەولەتی نەهاتینە دادگایکرن.
ل دوماهیێ، سالڤەگەرا جینۆسایدێ نە بتنێ بۆ بیرئینانێ یە، بەلکو بانگەوازیەکە بۆ کۆمەلگەها نێڤدەولەتی و حکومەتا عیراقێ کو بەرپرسیارەتیا خۆ یا مێژوویی و یاسایی بجهـ بینن.