ناڤهندا نووچهیان – سهما
د روژەکا وەک ئيرۆ دا ل14ێ ئادارا 1903، مەلا مستەفایێ بارزانی ڕێبەرێ بزاڤا ڕزگاریخوازییا گەلێ کورد ژ دایکبوو. ئەڤ ڕۆژە د مێژوویا کوردستانێ و جیهانێ دا ب گشتی و هەرێما کوردستانێ ب تایبەتی، جهەکێ تایبەت هەیە و هەر سال یادا ڤێ ڕۆژێ دئێتە کرن.
مستەفا شێخ محەمەد شێخ عەبدولسەلام عەبدولا بارزانی، کو ناڤدارە ب مەلا مستەفا بارزانی، جەنەرال مستەفا بارزانی، پێشەوا، سەرۆک مستەفا بارزانی، ل 14ی ئادارا 1903ێ ل گوندێ بارزان یێ سەر ب پارێزگەها هەولێرێ ڤە هاتيیە سەر دنیایێ.
مەلا مستەفا بارزانیێ نەمر ئەندامێ خێزانەکێ بوو کو د مێژوویێ دا پێگەهـ و جهەکێ ئایینی و نیشتمانی یێ مەزن هەبوو. ئەو هەر ژ وێ گاڤا چاڤێن خۆ ل سەر دنیایێ ڤەکرین، کوردستان د ناڤ شۆڕهش و خەباتێ دا بوو. هەر ژ تهمهنهكێ زوو، دەمێ سەرکردەیەکێ وەک شێخ عەبدولسەلامێ بارزانی سەرکردایەتییا بزاڤا ڕزگاریخوازییا کوردی دکر، مستەفا بارزانی دگەل ژمارەیەک ژ ئەندامێن خێزانا خۆ هاتبوو زیندانکرن.
ژدایکبوونا بارزانیێ نەمر مزگینیا قۆناغەکا نوو یا شۆڕهشێ و خەباتا ڕزگاریخوازی ب ئاڕاستەیێ بزاڤەکا نیشتمانی گشتگیری و مرۆڤدۆستیێڤە بر؛ كارى هەموو کوردستانیان بکەتە ئێک دەستێ پولایین بەرامبەر داگیرکەرێن کوردستانێ. سنوورێن دەستکرد نەدبوونە ڕێگر بۆ بەڕەڤانیکرنا وی ژ مافێن مللەتێ وی یێ مەزلووم. لەوا ژی بوو ڕێبەرێ مەزنترین شۆرەش د دیرۆکا بزاڤا ڕزگاریخواز کوردستانێ ب خەبات و شێوازێ ژیان، توازوع و ڕاستگۆیی و چەوانییا سەرەدەری کرنێ وسەرکردایەتییا بێوێنە، حیکمەت و بیرتیژی و دویربینییا خۆ ، بوو سەرکردەیێ ئەفسانەیا ب ڕاست و واقعیا کوردان، بوو بابێ ڕۆحیێ کوردستانیان.
ل سەردەمێ رێبەرایەتییا شێخ ئەحمەدێ بارزان، و ل ژێر سەرکردایەتییا مستەفا بارزانیێ نەمر دا، دەستەکا پێشمەرگەی رەوانەی باکورێ کوردستانێ هاتە کرن و ل وێرێ بارزانیێ نەمر ب مەبەستا هەماهەنگیێ چاڤ ب شێخ عەبدولقادرێ نەهری و شێخ سەعیدێ پیران کەت. دەمێ ل ئایارا 1919ێ شێخ مەحموودێ حەفید ل سلێمانیێ شۆڕش بەرپا کری، مستەفا بارزانی سەرکردایەتییا وان پێشمەرگەیان کر یێن کو ب مەبەستا هاریکارییا شێخی بەرەڤ سلێمانیێ چوون.
وی د شۆڕهشێن سالێن 1932ێ دا رۆڵەکێ دیار هەبوو، و پاشان سەرکردایەتییا شۆڕهشێن سالێن 1943 و 1945 کر. پاشتر ل کۆمارا کوردستانێ ب سەرۆکایەتییا پێشەوا قازی محەمەد ل مەهاباد، رۆڵەکێ جوامێرانە هەبوو و ب خۆ و پێشمەرگەیێن خۆ هاریکارییا کۆمارێ دا و ل کۆمارا کوردستانێ پلەیا جەنەراڵی هەبوو.
مەلا مستەفایێ بارزانی پشتی شۆڕهشا تەمووزا 1958ێ ڤەگەڕیا عێراقێ و پێشوازییەکا مەزن لێ هاتە کرن. دەسهەلاتدارێن نوو یێن کۆمارێ سۆزا چەسپاندنا مافێن کوردان دا و پشکەک ژێ د دەستووری دا ڕەنگڤەدا، بەلێ جێبەجێ نەکر. هەر ئەڤە ژی بوو ئەگەر کو ل11ێ ئەیلوولا 1961ێ، مەلا مستەفا بارزانی مەزنترین شۆڕهشا کوردستانی ل عێراقێ د سەدێ بیستێ دا بەرپا بکەت کو ب شۆڕهشا ئەیلوولێ هاتە نیاسین. زوو كارى ڕژێما بەعس نەچار بکەت دانپێدانێ ب مافێن ڕەوا یێن گەلێ کوردستانێ بکەت، و ب وێ چەندێ بزاڤا ڕزگاریخوازییا کوردستانێ برە قۆناغەکا نوو و ڕێککەفتنا 11ێ ئادارا 1970ێ ئێک ژ وان دەستکەفتان بوو.