ئەجێندایێن قۆناغی ھەر چەند کارتێکرنا وان مەزن بیت، و پیلان ھەر چەند ئارمانجێن خۆ تێدا چێکربن، ناشێن مێژوویا شنگالێ ژناڤ ببەن یان ڕەگێن وێ یێن ب قوولاهی د ئەردێ کوردستانێ دا چوویی ببڕن.
ئەڤ ڕاستییە د پرسیارەکا لۆژیکی دا دیار دبیت، یا کو ھەمیشە دکەڤیتە بیرا مرۆڤی:
ئەگەر شنگال کوردستانی نەبا، ئەرێ بۆچی ھەمی ڕژێمێن ل دویف ئێک ھاتین، ب ھەمی زۆرداریا خۆ، ھەول دان سیماێن وێ یێن نەتەوەیی بگھورن؟!
ئێک ژ نێزیکترین و ب ئاماژەترین شاھدێن د مێژوویا ھەنوکەیی دا، ھەلمەتێن عەرەبکرنا ب پلان و گھورینا دیمۆگرافی نە، یێن ڕژێما ڕووخاندی بەرامبەر خەلکێ شنگالێ ئەنجام دایین. ئەرێ ئەڤ ڕێکارە ب تنێ ئیداری بوون، یان ڕژێمێ ب دلنیایی دزانی کو ئەڤ دەڤەرە کوردستانینە، چونکی کورد پێکھاتا زۆرینا دانیشتوانێن وان ئێکن؟!
ڕژێمێن بۆری گوند ژ دانیشتوانێن وان یێن ئەسلی ڤالا کرن، و پێکھاتێن جڤاکی ھەرفاندن، پشتی سەدان گوندێن کوردی، ب تایبەتی یێن ئێزیدی د چیایێ شنگالێ و دەورووبەرێن وی دا ڕووخاندن.
پاشی ھەول دا ئەو ب زۆری د کۆمەلگەھێن زۆرەملێ دا کۆم بکەن، وەک کۆمەلگەھا بورک و دھۆلا و سنوونێ، دا ئەو ژ ئەردێن وان دویر بێخن، و کۆنترۆلا ئەمنی ل سەر وان ب ساناھی بیت، چونکی ب باوەری دزانی کو شۆڕەشگێڕێن وان یێن کوردستانی لێگەڕیانا مافێن خۆ دکەن و پشتەڤانیێ ل doزا خۆیا کوردی دکەن، ھەر ژ ڤێ چەندێ چیایێ شنگالێ ھەمیشە پشتەڤانێ چیایێن کوردستانێ بوو.
ئەو خێزان و کەس و عەشیرەتێن ژ دەرڤەی دەڤەرێ ل ناڤ دەڤەرێ ھاتنە نیشتەجێکرن، و ناڤێن وێ یێن کوردی ب عەرەبی ھاتنە گھورین، وەک: خانسوور ب «التأمیم»، سنوونێ ب «الشمال»، دوگرێ ب «حطین»، دھۆلا ب «القادسیة»، گۆھبەل ب «الأندلس»، زوراڤا ب «العروبة»، کەرزەرک ب «العدنانیة»، و سیبا شێخ خدری ب «الجزیرة».
و ئەڤ چەندە ب ڤێ ڕادەیێ نەھاتە ڕاوەستاندن، بەلکو دەستکاریا تۆمارێن مەدەنی یێن خەلکێ شنگالێ کرن، دا نەتەوایەتیا وان د ھەلگرێن وان یێن فەرمی دا بگھورن.
ڕاپۆرتا ڕێکخراوا مافێن مرۆڤی یا د ئاب ٢٠٠٤ دا دەرکەفتی، ئاماژە ب ڕەفتارێن ڕژێما عێڕاقێ یا بۆری کرییە، و ب بەردەوامیا کریارێن گھورینا دیمۆگرافی ھەتا پشتی وەرچەرخانا سیاسی یا د ساڵا ٢٠٠٣ دا ل وەلاتی ڕوویدای. پێدڤییە ل دەم ڤان ڕاپۆرت و بەلگەنامەیان بھێتە ڕاوەستان و ب ڕەنگەکێ جدی بھێنە خواندن.
لێ ب جھێ چارەسەرکرنا ئەنجامێن بۆری و سیاسەتێن بەری دا د گھورینا دیمۆگرافی دا، و زڤڕاندنا مافان بۆ خودانێن وان، ڕەفتارێن سەپاندنا چەند ئەجێندایان، ب ناڤ و ناونیشانێن جۆراوجۆر، بەردەوام بوون، ئەڤە ژی ئەڤ دوسیە ڤەگرتییە و ب بێ چارەسەریێن ڕەگێن ڕاستەقینە ھێلایە. ھەتا دەقێن دەستوورێ، و د سەرێ وان دا ماددا ١٤٠ ژ دەستوورێ، یا کو پەیوەندی ب ئاساییکرنا دۆخی و زڤڕاندنا مافان بۆ خودانێن وان ھەی، ب ھەلواسراوی مایە و چاڤەڕێیا جێبەجێکرنێ یە، وەک ڕژێمێن ل دویف ئێک ھاتین یێن تەمامکەرێن ئێکودو بن د پەراوێزخستن و پشتگوهخستنێ دا، و بەردەوام بن د یاریکرنێ ب پێکھاتا دانیشتوانا ڤان دەڤەران دا، ئەڤە ژی شنگال کرە قوربانیێ دواخستنا سیاسی و ئاماژەیەکا ھەولێن زەوتکرنا ناسنامەیا وێ.
ئەڤ سیاسەتە بەلگەیەکا قایمە و گومان تێدا نینە، کو دەسەلات ب تنێ ئەڤان دەڤەرێن کوردستانی دکەنە ئارمانج یێن کو ئەگەرا ھەبوونا قوولاهیەکا نەتەوەیی و کەلتووری نە. چونکی ئەگەر شنگال خودان ناسنامەیەکا دی بەا، ڕژێمێن ل دویف ئێک ھاتین پێدڤی ب خزمەتکرنا ھەمی دەرفەتێن خۆ نەدبوو بۆ ژناڤبرنا سیماێن شنگالێ و گھورینا ناسنامەیا وێ ژ بنیاتی ڤە!
شنگال تابلۆیەکا مۆزائیکێ یە و ھەمی پێکھاتان ژ نەتەوە و ئایینان دگریت، و د سەرێ وان دا کوردێن ئێزیدی، یێن کو ستوونێ ئەساس و ئەسلی و قوولاهیا ڕاستەقینە یا کەلتوورێ کوردی و ناسنامەیا وێ یا ئەسلی نە، ھەڤال پێکھاتێن دی یێن د دەڤەرێ دا.
ب ھەمی ھەولێن پەرتەوازەکرنێ و سیاسەتێن خاپاندی ڤە، و دوماھیک ھاتنا ڕێکخراوا تیرۆریست داعش و ئەوێن دگەل وێ ھاتین، ژ کوشتن و سەبیکرن و ترساندنا ئێزیدیان یا کو ڕوومەتێ مرۆڤایەتیێ ژێ ب شەرم دکەڤیت، ھەروەسا ئارمانجکرنا پێکھاتێن شنگالێ دا تۆرێ وێ یێ جڤاکی بدڕینن، زمانێ کوردی ستوونێ ئەساس و گرێدانا ئێکخەر ما بۆ کوڕێن وێ دەڤەرێ ب جۆرێن وان یێن جیاواز. و بەرامبەری ھێزا ڤی گرێدانا کەلتووری و زمانی، ئەو ئەجێندایێن ئارمانجا وان ھەلوەشاندنا ناسنامەیا جڤاکێ شنگالی بوو ڕەنگەکێ دی وەرگرت، ئەو ژی ئارمانجکرنا ناسنامەیا کوڕێن پێکھاتا ئێزیدی بوو، د ھەولەکێ دا دا دەستێ خۆ بدەنە تایبەتمەندیا وان یا مێژوویی و کەلتووری و زیانێ بگەھیننێ.
شنگالێ بھایێن گران دان ژ ئەگەرێ ملمملانێیێن ھەرێمی و جیھانی یێن ئەوێ کرینە ناڤەندا ئاڵۆزی و ملمملانێیێ. و تاوانا جینۆسایدێ یا داعشێ ل دژی ئێزیدیان د ٣ ئابا ٢٠١٤ دا ئەنجام دای، ب تنێ پارچەیەکە ژ زنجیرەیا ئارمانجکرنا ڤێ ئەردی و تایبەتمەندیا وێ. و ئەڤ ئارمانجکرنە ب تنێ مرۆڤ نەگرتە، بەلکو سەر ب پەیوەندی و ناسنامەیا وی یا ئایینی و کەلتووری ڤە ژی چوو، و ھەمی ئەو گرێدان یێن کوڕێن شنگالێ کۆمکرین، و د سەرێ وان دا زمان، نەک ب تنێ وەک ئامرازێ گەھاندنێ، بەلکو وەک ناونیشانێ ناسنامەیا جڤاکی یا دەڤەرێ و بەتایبەتی پێکھاتا ئێزیدی.
بێگومان جیاوازیا ڕایێ د سەر ھەڤپەیوەندیێن سیاسی دا مافەکێ یاسایی یە، لێ گھورینا ڤێ جیاوازیێ بۆ ئامرازەکێ بۆ لێدانا ناسنامەیا نەتەوەیی و کەلتووری و مێژوویی یا شنگالێ، یان گومانکرن د ناسنامەیا ئێک ژ پێکھاتێن وێ ژ ئێزیدیان، یان ھەلاندنا دابەشبوون و فیتنەیان د ناڤبەرا کوڕێن وێ دا، ئەڤ جۆرە ڕەفتارە خزمەتا کوڕێن دەڤەرێ ب ھەمی پێکھاتێن وان ناکەت، بەلکو دێ تۆرێ وێ یێ جڤاکی لاواز کەت، و وان ژ بەرژەوەندیێن ھەڤبەش یێن وان کۆمدکەن دویر ئێخیت.
ھەیف ب خۆ ڤە دبەت کو ئەم نھا ببینین کو ھندەک کەس دکەڤنە دویف ڤان ئەجێندایێن ھەرێمی یان خوجھی، و ھژمار و بەرژەوەندیێن خۆیێن کەسی ل سەر بەرژەوەندیا شنگالێ و ھێمنی و ئاسایشا وێ دانن، ھەتا ڕادەیێ پازارکرنێ ل سەر ئەسلیاتیا پێکھاتێن خۆ و سەر ب ئەسلی ڤە، بەلکو و ژ ھەمیان خرابتر ھەولدانا وان بۆ جێگیرکرنا ڕاستیەکێ یا کو ڕاستیێن مێژوویی ڕەت دکەت، وەک مێژوو ب ساناھی ل دویف بەرژەوەندی و ڕێککەفتنێن وان یێن سیاسی بھێتە ژ نوو ڤە نڤیسین، و ژبیر دکەن کو ئاسەوارێن عەرەبکرنێ و ئێشێن ئاوارەبوونێ ھێشتا د بیرا کوڕێن شنگالێ دا ب ھەمی پێکھاتێن وێ ڤە لێ ددەن، و ئەو برین یێن ڤان ئێش و ئازارا ھێلایین ناھێنە ژناڤبرن یان ڕاکرن یان پازار ل سەر بھێنە کرن!
ب دلنیایی ڕاستی دێ ژ ھندێ قوولتر مینیت کو بەیانێن خەرەزکار بگھورن، چونکی مێژوو ب داخوازیان ناھێتە گھورین، و ناسنامە د بڵاڤکراوان دا ناھێتە کورتکرن، و ڕەگێن گەلان ب ھەوەس و مزاجان ناھێنە ھەلکێشان.
شنگال درێژبوونەکا ئەسلی یا کوردستانێ یە ب مێژوو و کەلتوور و جۆگرافیا و قوربانیدانێن کوڕێن خۆ ڤە.
و ھەمی ئەو یا مە ئارمانج دکەت ئەوە کو شنگال ب ھێمنی و ئاسایشێ شاد ببیت و ژ ملمملانێ و کێشانێن کو بارێ وێ گران کرین و تۆرێ وێ یێ جڤاکی دڕاندین و بوینە ئەگەرێ ئاوارەبوون و کۆچکرنا خەلکێ وێ دویر بیت. و ئەم دڤێن ئەو ب ڕێکا ئاڤاکرن و ئاوەدانکرنێ تەندروستیا خۆ ڤەگەڕینیت، و ھەمی دیمەنێن چەکداریێ ب دووماھی بێن، و خەلکێ وێ یێ ئاوارە ب شەرەف و ئارامی ڤەگەڕنە سەر ئەردێ خۆ و مالێن خۆ.
شنگال مەزنترە ژ ھندێ ناڤێن کەسێن دیارکری وێ کورت بکەن، ھەر چەند پێگەھێ وان ھەبیت، چونکی ئەو دچن و شنگال ب ناسنامە و کەلتوور و سەر ب ئەسلی ڤە دمینیت.
و شنگال بلندترە ژ ھندێ بەرژەوەندیێن سیاسی یێن تەنگ ملمملانێ ل سەر بکەن، چونکی ئەو قوولترە ژ ھندێ پڕۆژە و ئەجێندایێن سیاسی یێن قۆناغی ب ناسنامەیا وێ یاری بکەن.
شنگال دێ ھەر وەفادار مینیت بۆ بیرھاتن و مێژوو و ئەسلیاتی و سەر ب ئەسلی ڤە و ناسنامەیا خۆ، و خوینا شەھیدێن وێ دێ ببیتە ئەمانەت د stوێ زیندیان دا، و بەرپرسیارییەکا کو ب درێژبوونا دەمی ناکەڤیت، و قوربانیدانێن کوڕێن وێ دێ د ویژدانان دا ئامادە بن، ڕۆژ ژناڤ نابەن و گھورینێن دۆخان و ملمملانێیێن بەرژەوەندیێن ھەنوکەیی ھەیبەتا وێ ناگھورن.