زێدۆ باعەدری: پارێزگه‌هبوونا شنگالێ پێدڤییا ئاسایشا نەتەوەیى یە

ئەڤە ئاسایییە کو هەر دەولەتەکێ ئارمانجێن ستراتیژیێن ئاسایشا نەتەوەیی هەبن، دا بەردەوامیا خۆ بپارێزت داكو مەترسیێن ژ ئالیێ خراب ڤە دهێن ژ خۆ دوور بكه‌ت، هەر دەولەتەک و هەر نەتەوەیەک ئەنجومەنەکا ئاسایشا نەتەوەیی هەیە، دا سیاسەتا ستراتیژییا خۆ یا نێزیک و دوور دابڕێژت.
ئەم باش دزانین کوردستانا مە دەولەتەکا سەربەخۆ نینە، بەلێ د هاوکێشێن سیاسی و نێڤدەولەتی دا وەک نیڤـسەربەخۆ دهێتە هژمارتن.

گرنگیا شنگالێ
شنگال بەشەکێ کوردستانێیە، ڕووبەرەکێ فرەهـ هەیە و ژمارەیەکا زۆر یا خەلکی تێدا دژیت، ئەو ب ژێده‌رێن خوه‌ یێن سروشتی یێن ستراتیژیک دەولەمەندە و هەتا نوکە عەردێ وێ ژ ڕووی جیۆلۆجی ڤە نەهاتیە پێڤان.
ڕەوشا وێ یا جوگرافی بۆ هەموو ناڤچەیێ ستراتیژیکە، چونکی ئەڤ ناڤچە سێگۆشەیا هەڤبەش د ناڤبەرا کوردستانا سووریایێ و تورکیایێ و عێراقێ دا گرێدەت، ئەو جەزیرەیا سووریایێ (دناڤبەرا دیجلە و فورات) ب جەزیرا بوتان ڤە گرێدەت، هەروەسا ب زاخۆ و سێمێل و قامشلۆ ڤە.
زمانێ وێ یێ کورمانجیێ یێ پاقژ ڕۆلەکێ مەزن د پاراستنا زمانێ کوردی یێ ڕەسەن دا دگێڕت، قوتابخانەیا وێ یا گۆرانیبێژیێ یا مێژوویی ژی ڕۆلەکێ بێسنوور گێڕایە د بەرخودانا دژی عەرەبکرن و تواندنا نەتەوەیی، ژ زێدەتر ژ هزار سالان ڤە.
شەنگال پەنا و ئاشتیگەها ئێمنە د ڕۆژێن سەخت دا، و ل سەر عەردێ وێ میرگەها شەرەفەدین هاتیە ئاڤاکرن. د قەولێن پیرۆز دا ناڤێ کوردستانێ و خەونا تەختێ وێ هاتیە، و ئەهلێ ڤێ ناڤچەیێ ژ چەند سەدەیان ڤە د دوعا و خەونێن خۆ دا بۆ کوردستانێ دپارێزن.
بەرخودان و ئازار
د مێژوویا نوی دا ژی ئەهلێ شەنگالێ ڕاوەستیانە دژی فەرمان و ئەنفالێن عوسمانی و حکوومەتێن عێراقێ یێن ل دویف ئێک هاتین، ئەوێن ڕاگوهاستن و بەعسکرن و عەرەبکرن ژی د ناڤ دا بوون. ئەم ناڤێن هندەک ژ وان کەسێن تێکۆشان بیر دئینین: حەمۆ پاشا، داوود داوود، خودێدا بسی، خدر حەسوون، شەهیدێن بنەمالا دبلۆش و هەڤالێن وان، سامی شەنگالی، عەلی شەنگالی، خەلیل سنجاری، کەریم شەنگالی، و دکتۆر جاسم ئیلیاس شەنگالی. ئەڤ ناڤە بۆ سنووردارکرنێ نینن، بەلکو بۆ بیرئینانێنە.
هەتا ئەڤرۆ ژی ئاسەوارێن ڕاگوهاستنا زۆرەملێ دیارن: زێدەتر ژ دوسەد خێزان د کۆمەلگەها خانکێ دا، و زێدەتر ژ ٣٠٠ خێزان د کۆمەلگەها باعەدرێ دا، ل پال گەلەک خێزانێن دی ل زاخۆ و دهۆک و هەولێرێ، ئەوێن ئێشا کۆچا زۆرەملێ دکێشن.
ڕۆلێ شەنگالێ د دەمێن نوو دا
میر ئیسماعیل بەگ شەنگال کرە ناڤەند و ئاڤاهیێ خۆ، دا پارێزگەها مووسلێ ژ ژێر دەسهەلاتا عوسمانی ڕزگار بکەت. هەروەسا ڕۆلێ شەنگالێ د مانا مووسلێ دا وەک عێراقی ژ بیر ناکرێت، ب ڕاسپاردەیا ئەنجومەنا ڕۆحانی.
ئەڤرۆ ژی دەنگێ شەنگالێ یێ «بەلێ» بۆ دەستوورێ یەکلاکەر بوو. لقێ ١٧ ێ پارتیا دیموکراتی ژ چالاکترین و مەزنترین لقانە، و ئەو ناڤچە ژ ڕووی ڕووبەری ڤە ژ هەمیان مەزنترە. ژ بەر هندێ کردارا تیرۆریستی یا ڕێکخستی ل کەرعەزیر و سیبا شێخدری، ئەوا مەزنترین کردارێن تیرۆریستی بوو ل عێراقێ، هەوڵەکا کوشتنا مادەیا ١٤٠ ێ ژ دەستوورێ بوو.
هونەرمەندەکێ کورد، ژ بەر گرنگیا شەنگالێ د دلێن گەلێ کورد دا و د پێشیا وان دا بارزانییێ نەمر، گۆتیە: دێ ئێک ژ گۆڕستانێن گۆڕا تە ل مەهاباد بیت و یا دی ل شەنگال.
پرسیار و سوودێن پارێزگەهبوونێ
ئەرکێ بجهئینانا ڤی خەونی ل ستویێ کێ یە، ب تایبەت کو د بەلگەنامەیێن عوسمانی دا شەنگال وەک سەنجەقەکا سەربەخۆ بوو؟ و چ سوود ژ پارێزگه‌هکرنا شەنگالێ دئێتە وەرگرتن؟
١. لادانا سته‌ما مێژوویی.
٢. ئاڤاکرنا کەساتییەکا بهێز د ناڤچەیێ دا.
٣. ژناڤبرنا دووریا جوگرافی، بۆ نموونە دناڤبەرا شەنگال و دهۆک یان هەولێر و سلێمانی دا.
٤. دروستکرنا بەڕێڤەبەریێن گشتی وەک پەروەردە، تەندروستی، پۆلیس، دادگەهـ و خواندنا بلند.
٥. دیارکرنا بودجەیەکا تایبەت، ئەوا شەنگالێ ژ سته‌ما کۆمبوويی ڕزگار دکەت ئەوا د پارێزگەها مووسلێ دا ژ ١٩٢٥ ڤە ماییە.
٦. بەدەستڤەئینانا ڕێز و ستایشا دەولەتێن ئەورووپی و نەئەورووپی، چونکی گەل ب ڕێزگرتنا وان بۆ کەمینەیێن ئایینی و نەتەوەیی دهێنە پێڤان.
٧. هاریکاریا بخێراکرنا پرۆسەیا ڕەسمیکرنا مافێ سەربەخۆییا کوردستانێ د پەرلەمانێ ئەورووپی و گۆڕەپانێن نێودەولەتی یێن دی دا.
ئەرک ل سەر کێ یە؟
ئەرک ل سەر ڤان لایەنانە:
١. ڕێبەریا سیاسیا کوردستانی، بێ جوداهى.
٢. دەزگەهێ ئاسایشا نەتەوەییا کوردستانی.
٣. هەمی پارتیێن کوردستانی د ناڤچەیێ دا، ب تایبەت لقێ ١٧ ێ پارتیا دیموکراتا کوردستانێ، چونکی ئەو بەرپرسێ ڕاستەوخۆیە.
٤. پەرلەمانتارێن ل بەغدا و هەولێرێ.
٥. ئەندامێن ئەنجومەنا پارێزگەها نەینەوا.
٦. ئەنجومەنا قەزایێ شەنگالێ.
٧. ئەنجومەنا ڕۆحانیا ئێزدی.
٨. ئەنجومەنا هۆز و ڕێزدارێن شەنگالێ.
٩. ئەنجومەنا پارێزگەها دهۆکێ، وەک دراوسێیێ ژ هەمیان پتر پەیوەندیدار.
١٠. قەلەمێن ئازاد و ڕێزدار و دەستپاقژ.
١١. بەڕێڤەبەریا گشتیا کاروبارێن ئێزدی د حکوومەتا هەرێما کوردستانێ دا، بۆ ڕێبەرییا پرۆژەیێ.
١٢. ڕاگەهاندنا کوردستانی ب گشتی و یا ئێزدی ب تایبەت.
١٣. هەمی ناڤەندێن ڕۆشنبیری و ڕێکخراوێن مرۆڤدۆستی، ب تایبەت ناڤەندا لالش و ئۆفیسێن وێ.
داخوازی
من وەک کادرەکێ پارتیا دیموکراتا کوردستانێ ژ ١٩٧٩ ڤە، و شوڕەڤانێ کاروبارێ ئێزدی یێ کوردستانی، هیڤی دکەم کو ئەڤ پرۆژە د سەردەمێ کابینەیا حەوتێ دا ڕووناهیێ ببینیت، ب سەرۆکاتیا سیاسەتڤانێ شارەزا و تێکۆشەر نێچیرڤان بارزانی.
تێبینی:
١. ئەڤ بابەتە پشتی گەنگەشەکرنا بیرۆکێ دگەل میری، ل مالا وی یا ل هانۆڤەرا ئەلمانیایێ، ل ٣١/٠٦/٢٠١٢ هاتیە نڤێسین.
٢. هیڤی دکەم لایەنێن پەیوەندیدار ژ بیرهاتنا ساڵانەیا ئاییندە سوودێ وەربگرن بۆ چالاککرنا بابەتی.