ناڤه‌ندا نووچه‌يان – سه‌ما
جڤاتا نیشتمانی یا کوردی ل سوریا (ئه‌نه‌كه‌سه) ته‌كه‌زێ ل سەر گرنگیيا پاراستنا مافێن تەڤایا پێکهاتەیان ل سووريێ دكه‌ت، ب تایبەتی پێکهاتەیێ ئێزدی، ئەڤە ژی ب ڕێيا دانپێدانێ ب تایبەتمەندیيا وان یا ئۆلی و كه‌لتوورى و ئاڤاکرنا دەولەتەکا سڤیل کو بەرانبەر ئۆلان بێلایەن بت.
ده‌قێ به‌یاننامه‌یا ئه‌نه‌كه‌سێ د پازده‌هه‌مين سالڤگه‌ڕا دامه‌زراندنا خۆ دا:
پازدەهەمین ساڵیادا دامەزراندنا جڤاتا نیشتمانی یا کوردی ل سوریا تێت، ئەوا ڕاگەهاندنا دەستپێکرنا وێ د شەشێ تشرینا ئێکێ یا ساڵا ٢٠١١ێ دا هاتبوو دیارکرن، وەک بەرسڤدانەک بۆ پێدڤیەکا نەتەوەیی و نیشتمانی یا ب لەز کو دەرئەنجامێ دەهان ساڵان ژ پەراوێزخستن، دەسەڵاتداریا زۆردار، و ئینکارکرنا مافێن نەتەوەیی یێن گەلێ کورد بوو.
ئەڤ دامەزراندنە د چوارچۆڤێ شۆڕشا سوریادا هات وەک بەردەوامی و تەمامکەرەک بۆ ڕێڕەوا خەباتا بزووتنەوەیا نیشتمانی یا کوردی ژ دەمێ چێبوونا دەوڵەتا سوریا و ب تایبەت ژ دامەزراندنا ئێکەم پارتیا کوردی د حوزەیرانا ساڵا ١٩٥٧ێ دا.
کوردان خەبات کر، مل ب مل دگەل هەمی پێکهاتێن دی یێن گەلێ سوریا، ژ بۆ ئازادی، کەرامەت، و ئاڤاکرنا دەوڵەتێ. بەلێ حکومەتێن ل پەی ئێک—ب تایبەت دەسەڵاتا زۆردار ب سەرکردایەتیا پارتیا بەعس—بەرسڤا هیڤی و ئارمانجێن وان ب سەرکوتکرن و بێبەشکرن ژ مافێن نەتەوەیی دا، و پتر بەردەوام بوون د سەپاندنا سیاسەتێن جوداکاری و پروژێن ڕەگەزپەرستدا، کو د پێشیا واندا پرۆژێن “کەمەرپشکا عەرەبی” (الحزام العربي)، سەندنا ڕەگەزنامێ، سیاسەتێن عەرەبکرنێ، و ڕێکارێن ئەمنی یێن پێشێلکار بۆ مافێ موڵکداریێ، کو د ئەنتفاضەیا ئادارا ساڵا ٢٠٠٤ێ دا گەهشتە لوپکێ ب ڕشتنا خوینا سڤیلان. و دگەل هەڵبوونا شۆڕشا سوریا د ساڵا ٢٠١١ێ دا، گەلەک هێزێن سیاسی و چالاکیێن کۆمەڵایەتی، گەنج، و ژنان یێن کوردی د چوارچۆڤێ جڤاتێدا ئێکگرتن، و خەباتا ئاشتیانە یا دیموکراتی و چاره‌سه‌ريا سیاسی کرە ڕێک بۆ دوماهیکئینان ب زۆرداریێ و ئاڤاکرنا سوریایەکا ئازاد، دیموکرات، و نەناڤەندی کو مافێن هەمی وەلاتیێن خۆ مسۆگەر بکەت.
دگەل کەفتنا ڕژێما بەری نوکە د هەشتێ کانونا ئێکێ یا ساڵا ٢٠٢٤ێ دا، و دەربازبوونا وەڵاتی بۆ قۆناغەکا ڤەگوهاستنێ ب سەرکردایەتیا سەرۆک ئەحمەد ئەلشەرع، جڤات دگەل گۆڕانکاریێن نوکە ب گیانێ بەرپرسایەتیێ و ڤەبوونا ل سەر چاره‌سه‌ريێن سیاسی بۆ سەرەدەریێ دگەل کێشەیێن مایین ڕەفتارێ دکەت، ب پشتبەستن ل سەر بەرنامێ خۆ یێ سیاسی و دەرئەنجامێن کۆمبوونێن خۆ.
جڤات جەخت دکەت کو سەرکەفتنا قۆناغا ڤەگوهاستنێ و ئاڤاکرنا دەوڵەتەکا سەقامگیر پێدڤی ب هەڤپشکیەکا نیشتمانی یا ڕاستەقینە هەیە کو پشکداریا گەلێ کورد وەک هەڤپشکەکێ سەرەکی د دەستنیشانکرنا ئاینده‌یا وەڵاتی و بڕیاردانێدا مسۆگەر بکەت.
هەروەسا ئەڤ چەندە پێدڤی ب چالاککرنا دامەزراوەیێن دەوڵەتێ و ڤەگەراندنا ڕۆڵێ وان یێ خزمەتگوزاری و گەشەپێدانێ هەیە، دگەل مسۆگەرکرنا پشکداریا دادپەروەرانە د دامەزراوەیێن جۆراوجۆر یێن نوێنەرایەتیێدا ب ڕێکا یاسایێن کو ڕێزێ ل فره‌یی و دەرفەتێن یەکسان بگرن، ب ئاوایەکی کو تەوازونا نیشتمانی بەرهێز بکەت و بنەغەیی بۆ ژیانەکا سیاسی دابنێت کو ل سەر بنەمایێ فره‌یی، لێپرسینەوە، و سەروەریا یاسایێ بیت.
د ڤی چوارچۆڤەیدا، جڤات ب ڕێزڤە سەحکەتە مەرسوما ژمارە (١٣) یا دەرچووی ژ لایێ سەرۆک ئەحمەد ئەلشەرع ڤە، وەک پێنگاڤەک کو مرۆڤ دشێت ئاڤایێ ل سەر ئاڤا بکەت بۆ چاره‌سەرکرنا کێشا کوردی و کارتێکرنێن سیاسەتێن جوداکاری یێن کەڵەکەبووی.
و جەخت دکەت کو وەرگێڕانا هەڵوێستێن ئەرێنی بۆ راستیەکا بەرچاڤ پێدڤی ب هەڵوەشاندنا ڕێکار و مەرسومێن تایبەت و جوداکار هەیە، و چاره‌سەرکرنا کارتێکرنێن کەمەرپشکا عەرەبی، سیاسەتێن عەرەبکرنێ، و بڕیارێن لیژنەیێن ئینتیمادێ، دگەل پەژراندنا ڕێکەکا ڕوون بۆ دادپەروەریا ڤەگوهاستنێ و لێپرسینەوەیێ کو مافێن زیانڤێکەفتیا ڤەگەڕینێت و زیانان قەرەبوو بکەت.
هەروەسا جەخت ل سەر پێدڤیا ئامادەکرنا مەرجێن ئارام دکەت بۆ ڤەگەڕیانا ئاوارە و دەربەدەربوویان بۆ دەڤەرێن وان یێن ڕەسەن، د پێشیا واندا عەفرین، سەرێ کانیێ، و گرێ سپی، دگەل پاراستنا ماف و موڵکێن وان ل سەر بنەمایێ بڕیارێن نێودەوڵەتی یێن پەیوەندیدار و د پێشیا واندا بڕیارا جڤاتا ئاسایشا نێودەوڵەتی یا ژمارە ٢٢٥٤.
ژ بەر کو چاره‌سەرکرنا زۆرداریان و جێگیرکرنا سەقامگیریێ پێدڤی ب ضمانەتێن دەستووری یێن ڕوون هەیە، جڤات دوپاتکرنا خۆ ل سەر دارشتنا دەستوورەکێ نوو دکەت کو بنەغەیی بۆ کۆمارەکا سوریایێ یا دیموکرات، فره‌یی، ب نظامەکێ فیدرالی دابنێت کو پشکداریکرنێ د ڕێڤەبرنا وەڵاتیدا مسۆگەر بکەت، پاراستنا هەمەجۆریا نەتەوەیی و کەلتوری بکەت، و وەلاتینیا یەکسان، دادپەروەری، و سەربەخۆیا دادوەریێ بچەسپینێت.
هەروەسا جەخت ل سەر پێدڤیا دانپێدانا دەستووری ب بوونا نەتەوەیی یا گەلێ کورد و مافێن وان یێن ڕەوا دکەت، دگەل پەژراندنا زمانێ کوردی وەک زمانەکێ فەرمی د دەڤەرێن کوردیدا ل پاڵ زمانێ عەرەبی، و پێداچوونا ل سەر دابەشکرنێن ئیداری ب شێوەیەکی کو ڕێزێ ل تایبەتمەندیا نەتەوەیی و جوغرافی یا ڤان دەڤەران بگریت و ڕێڤەبرنا وان ب شێوەیەکێ دادپەروەرانە و کارا د چوارچۆڤێ ئێکەتیا وەڵاتیدا مسۆگەر بکەت.
د هەمان دەمدا، جڤات جەخت ل سەر پێدڤیا پاراستنا مافێن هەمی پێکهاتان دکەت، و د ڕێزا ئێشکێدا پێکهاتێ ئێزدی، ب ڕێکا دانپێدانێ ب تایبەتمەندیا وان یا دێنی و کەلتوری، و ئاڤاکرنا دەوڵەتەکا مەدەنی یا بێلایەن بەرامبەر ئۆل و باوەڕیان، کو تێدا ناسنامەیەکا نیشتمانی یا گشتگیر بەرجەستە ببیت کو ڕێزێ ل فره‌ییێ بگریت و ئازادی و کەرامەتێ بۆ هەمی وەلاتیان مسۆگەر بکەت.
هاوتەریب دگەل ڤان ئیستحقاقێن نیشتمانی، جڤات هەست ب گرنگیا کۆنگرێ خۆ یێ پێنجێ دکەت یێ کو بڕیارە د قۆناغا بێنیدا بهێتە بەستن، و پێدڤیا کو ببیتە وێستگەهەکا جوداکار بۆ نووژەنکرنا ڕۆڵێ خۆ و هەڤپێنگاڤی دگەل گۆڕانکاریێن ب لەز، و گەشەپێدانا ئاڤایا خۆ یا ڕێکخستنی و سیاسی و نووکرنا ئالیەتێن کارکرنێ و پەیڕەوێ خۆ یێ ناوخۆیی، دگەل پەژراندنا دیتنەکا ستراتیجی یا کاراتر کو ڕێکێ ددەتە شیانێن گەنجان و پشکداریا ژنان د بڕیاردانێدا بەرهێزتر دکەت.
هەروەسا جەخت دکەت کو پاراستنا ئاشتیا جڤاکی پێدڤی ب بەرهنگاربوونا ئاخفتنێن کینەداری و هاندانێ و تاوانبارکرنا وان هەیە، دگەل بەرهنگاربوونا تیرۆر و توندوتیژیێ ب هەمی شێوان، و باشترکرنا بارودۆخێ ژیارا وەلاتیان، و چەسپاندنا شەفافیەت و سەربەخۆیا دادوەریێ، ب ئاوایەکی کو باوەڕیا وەلاتیان ب دامەزراوەیان بەرهێز بکەت و ڕێکێ خۆش بکەت بۆ چێبوونا دەوڵەتەکێ کو ڕێزێ ل یاسایێ بگریت، ئازادیا کارێ سیاسی مسۆگەر بکەت، و ب ئێکجاری بڕینێ دگەل کەلەپوورێ ڕژێما بەری نوکە بکەت.
ل سەر ئاستێ نەتەوەیی و کوردستانى، جڤات پابەندبوونا خۆ بۆ بەرهێزکرنا پەیوەندیێن خۆ یێن براتی و خەباتگێڕی دگەل هەرێما کوردستانا عێراقێ—سەرۆکایەتی، حکومەت، و گەل—نوو دکەتەوە، و ب بلنترین ئاستێ ڕێزگرتنێ ل ڕۆڵێ نەتەوەیی یێ سەرۆک مەسعود بارزانی و بزاڤێن وی یێن بەردەوام د پشتیوانیکرنا کێشا کوردیدا و بەرهێزکرنا ئێکڕێزی و هەڵوێستیدا ددانێت. هەروەسا جەخت ل سەر دەستگرتنا خۆ ب دەرئەنجامێن کونفرانسێ ئێکڕێزی و هەڵوێستێ کوردی دکەت یێ کو ل قامشلو د ساڵا ٢٠٢٥ێ دا هاتبوو بەستن، و ب ڕێککەفتن و تێگەهشتنێن سیاسی یێن بەری نوکە وەک بنەمایێن سەرەکی بۆ دیالۆگێ و ئێکخستنا دیتنا کوردی.
هەروەسا جڤات جەخت ل سەر گرنگیا بەردەوامبوونا هەماهەنگیێ د نێڤبەرا هێزێن کوردیدا دکەت، و پشتیوانیکرنا خەباتا گەلێ کورد د هەمی پارچەیێن کوردستانێدا و د دیاسپۆرایێدا (پەنابەراندا)، دگەل ڕێزگرتن ل تایبەتمەندیا هەر پارچەیەکێ، و کارکرن ل سەر پاراستنا دەستکەفتێن نەتەوەیی ب ئاوایەکی کو خۆڕاگڕیا گەلێ کورد بەرهێز بکەت و ئارمانجێن وان یێن ڕەوا بپارێزیت.
د دوماهیکیدا، جڤات جەخت ل سەر بەردەوامبوونا خەباتا خۆ یا سیاسی یا ئاشتیانە و دیموکراتی دکەت ژ بۆ سوریایەکا نەناڤەندی، دیموکرات، و فره‌یی، کو ل سەر بنەمایێ هەڤپشکیا نیشتمانی، وەلاتینیا یەکسان، و سەروەریا یاسایێ ئاڤا ببیت، و تێدا گەلێ کورد هەڤپشکەکێ ڕەسەن بیت د ئاڤاکرنا دەوڵەتێ و دارشتنا دەستوورێ وێدا، و مافێن هەمی پێکهاتێن نەتەوەیی، کەلتوری، و ئۆلی تێدا بهێنە پاراستن.
سەربەرزی بۆ شەهیدێن ئازادیێ، و کەرامەت بۆ گەلێ مە یێ کوردی و سوری.
ئەمیندارییا گشتی یا جڤاتا نیشتمانی یا کوردی ل سوریا
قامشلو – ٢٦ی تشرینا ئێکێ ٢٠٢٦