1- ئێزدی کی نە؟ دیرۆکا وان چی یە؟
ئێزدی ئایینەکێ کەڤنارێ چەندین هزار سالانە. ڕەگێ وێ دچیتە بەرێ ئایینێن میزۆپۆتامیا، میترایی و زەردەشتی. ئێزدیاتی بەری هاتنا ئیسلامێ ب هزاران سالان ل سەر ئەڤی خاکا کوردستانێ هەبوویە.
ئێزدیاتی ئایینەکێ یەکتاپەرستە، باوەری ب خودایێ مەزن، ب تاوسێ مەلەک و حەفت مەلائیکەتێن پیرۆز دئینن.لالشا پیرۆزە ل دەڤەرا شێخان و کوردستانێ یە .
ئێزدی ب زمانێ دایکا خۆ کورمانجیا ڕەسەن دئاخڤن، ب جلکێ کوردی، ب داب و نەریت و ئەدەب و فۆلکلۆرێ کوردی دژین. هەمی مێژووناسێن بێلایەن دبێژن: ئێزدی ڕەسەنترین پێکهاتەیا نەتەوا کوردن و پارێزەرێن ڕەسەنایەتیا کوردی نە.
ل دیرۆکا خۆ دا 74 فەرمان ل سەر ئێزدیان هاتینە رابوون. هەر جارەکێ ب بیانوویەکی و ب فەتەوایەکا توندڕەو هاتینە کوشتن، ژن و کچێن وان هاتینە سەبیکرن و فرۆتن، لالش هاتیە سوتن و گۆڕێن پیرۆزێن وان هاتینە ڕووخاندن. لێ هەر جارەکێ وەکی قەقنەسێ ژ خۆلەمێشا خۆ سەرهلداینە و ئەڤ ئاخ، زمان، جل و بەرگ، داب و نەریت و وەلات پاراستینە.
2- تەعریبکرن و داگیرکرنا ئەردی – سالا 1975
ژبەر هەلویستا نیشتمانپەروەرانە یا ئێزدیان و تەڤلیبوونا وان د شۆڕەشا ئەیلوولێ دا ل گەل بارزانیێ نەمر، ل سالا 1975 ڕژێما بەعس ب پلانەکا دڕندانە دەست ب تەعریبکرنا شنگال و شێخان و هەمی جهێن ئێزدی لێ هەین کر.
زیاتر ژ 150 گوندێن ئێزدیان وێران کرن. خەلکێ وان ب زۆر ڕاکرن و ل کۆمەلگەهێن زۆرەملی دا کۆمکرن وەکی کۆمەلگەهێن مەهەتێ، شێخکا، خانکێ، شاریا، سیبا شێخ خدر، خاناسۆر، چەلمی، گۆهبەل و دەوروبەرێن شنگالێ. ئەرد و ملکێ وان لێهاتە ستاندن و هاتە دانە عەرەبێن هاوردە. ئەڤە جینۆسایدەکا جوگرافی بوو، دا کو ئێزدی ژ ڕەگێ خۆ بهێنە بڕین.
هەتا نها ژی ئەو تەعریبە بەردەوامە. ل شنگال و دەشتا نەینەوا ئەردێ ئێزدیان دهێتە داگیرکرن، تاپۆ دهێتە گوهۆڕین و گوند ناهێنە ئاڤاکرن. ئێزدی ل سەر خاکا باب و باپیرێن خۆ بووینە بێ خودان. هەتا نها بتر ژ 200 هزار ئێزدی ل کەمپان د ژیانەکا بێ خودان دا دژین.
3- فەرمانا 74ێ – جینۆسایدا داعشێ
ل 3-8-2014 دا مەزنترین فەرمانا دیرۆکا نوی دا ل سەر ئێزدیان هات. گرووپا تیرۆرستی یا داعش ب هەمان فەتەوا کەڤن یا “کوژتنا ئێزدیان حەلالە” هێرش کرە سەر شنگالێ.
د چەند ڕۆژەکان دا:
• نێزیکی 5000 زەلام و گەنجێن ئێزدی ب کۆمەل هاتنە قڕکرن و کوشتن.
• زیاتر ژ 7000 ژن و کچ و زارۆک هاتنە ڕەڤاندن و وەکی سەبیە هاتنە فرۆتن و مامەلەیا مرۆڤایەتی ب وان هاتە کرن.
• هەزاران کەس ل چیایێ شنگالێ ژ تین و برسیاتیێ مرن.
هەتا نها ژی سەدان گۆڕێن ب کۆمەل نەهاتینە ڤەکرن و چارەنڤیسا هزاران کچ و ژنا ئێزدی نەدیارە. هەتا نها ژی دەولەتا عێراقێ و گەلەک ژ دەولەتێن عەرەبی و ئیسلامی ئەڤ تاوانە وەکی جینۆسایدەکا ب ڕێک و پێک و ب قەرەبووکرن نە ناسیە.
4- بۆچی هێشتا گوتارێن کەرب و کینێ بەردەوامن؟
ئەڤە ترسناکترین خالە. ژ نوو هەر ڕۆژ مەلایەکێ توندڕەو ل سەر مەنبەرێ یان ل سەر تۆڕێن کۆمەلایەتی کوشتنا ئێزدیان حەلال دکەت و دبێژیت: “هەر دەمێ دەلیڤە هەبیت دێ ئێزدیان بڕین و فەرمانا وان ڕاکەین”.
وەکی ئەو یا چەند ڕۆژە ل گوندەکێ سنۆری ل دەڤەرا بانە چێبووی، مەلایەک ب ناڤێ رامی سالح زادە ب ئاشکرا جنێو ب ئایینێ ئێزدی ددەت و هەڕەشا قڕکرنێ دکەت. ئەڤە ب ڕێکەفت نینە. ئەڤە فابریقەیا ڕقێ یە کو دخوازیت:
1. شینوارێن جینۆسایدا 2014 ساخ بکەت.
2. ترسێ ل ناڤ ئێزدیان بەلاڤ بکەت دا نەزڤڕنە سەر مالێن خۆ.
3. پێکڤەژیانا ئایینی و نەتەوەیی ل هەرێما کوردستانێ تێک بدەت.
5- دەستەکێ دەرەکی ل پشت ڤی گوتارێ هەیە:
ئەم هەست دکەین ئەو کەسێ بێڕێزی ب ئێزدیان کری، ب تنێ نیە. دەستەکێ دەرەکی یێ ل پشت هەیە بۆ تێکدانا ئاشتیێ و پێکڤەژیانێ ل کوردستانێ.
بۆچی؟ چونکی ئەڤ گوتارە ل وێ دیو سنووری هات، ل دەمەکێ دا هات کو هەرێما کوردستانێ ب سەرفرازی یادا ڕزگارکرنا شنگالێ کر، ل دەمەکێ دا کو هەمی جیهان شانازیێ ب مۆدێلا پێکڤەژیانا ل کوردستانێ دبەت. کێ مفای ژ تێکدانا ڤێ مۆدێلێ دبینیت؟ بێگومان دوژمنێن کوردستانێ.
ژبەر ڤێ یەکێ دڤێت ئەڤ کەسە ل کیژ جهـ بیت بهێتە گرتن و سزادان.
6- داخوازا مە چی یە؟
ئێزدی نە مێهڤانن ل ڤی وەلاتی، خودانێن وەلاتن. نابیت:
• ب چاڤێ کەم و ب پلەیا دوو بهێنە دیتن.
• تەحەدا ل ئێزدیاتی بهێتە کرن و بێڕێزی ب پیرۆزیێن وان بهێتە کرن.
• ئەرد و ملکێ وان ژ وان بهێتە ستاندن.
دەستوورێ عێراقێ ل مادا دویێ و دەستوورێ هەرێما کوردستانێ ئازادیا ئایینی پاراستی یە، لێ یاسا بێ سزا مانایێ خۆ نامینیت.
لەورا ئەم داخواز دکەین:
ئەلف: یاسایەکا تایبەت بۆ پاراستنا ئێزدیان و هەمی پێکهاتان بهێتە دانان. دڤێت ئەڤ یاسایە سزایەکی توند دابنیت بۆ هەر کەسێ ل سەر مەنبەرێ، ل مزگەفتێ، ل تۆڕێن کۆمەلایەتی، ل ناڤ عەشیرەت و بنەماڵ و بەرپرسان جنێوێ ب ئێزدیان بدەت و خوینا وان حەلال بکەت. دڤێت سزایێ وی 3 تا 10 سال زیندان بیت.
ب: وەزارەتا ئەوقاف و کاروبارێن ئایینی بەرپرس بیت ل چاڤدێریا گوتارێن ئایینی.
ج: چ عەشیرەت، چ بنەماڵە، چ بەرپرس بۆ وی نەبیت دەستدرێژیێ بکەتە سەر ئێزدیەکێ. یاسا ل سەر هەمیان وەکی ئێک بیت و ڕێ نەهێتە دان.
د: ئێکڕێزیا ئێزدیان. ئێزدی نابیت ببنە پارچە پارچە ب دەستێ حزبان. ئێزدیاتی ناسنامەیا هەمیانە.
ئ: مانا ل سەر ئەردی. مانا ل شنگال ب خۆ سەرکەفتنە. هەر مالەکا ئێزدزی یا کو دزڤڕیتە سەر گوندێ خۆ، بەرەڤانیەکا مەزنە دژی تەعریبێ.
دوماهیک:
ئێزدیاتی تاوان نینە، ڕەگ و ڕیشەیە. ئەڤڕۆ جنێوە، سبە فەرمانە. ئەم ژ 74 فەرمانان تێر بووین. نابیت ئێزدی ل وەلاتێ خۆ بترسن. خوینا ئێزدیان حەرامە، ئەردێ وان هی وانە و نابیت ب پلەیا دوو بهێنە دیتن.