د حیسابا مە یا ئێزدیان و شەرقی دا 13ێ تەباخێ تەباخ خلاس دبیت و 14ێ دبیتە ئەیلوول. ل گۆر ڤێ حیسابێ ئینشەللا ئەم ژ گەرمێ خلاس دبین.
ئەڤ جوداهییا 13 رۆژا ژ بەر تەقویما یۆلیانی یە. هەمی جەژنێن مە یێن ئێزدیان ل سەر حیسابا شەرقی نە، و ئەڤ حیسابە 13 رۆژا ژ حیسابا رۆژئاڤایی یا گریگۆری پاشترە.
رێزبەندا ئەیلوولێ ل نک مە:
ئەگەر ژ کانونا پاشى دەستپێبکەین: 1- کانونا پاشى، 2- شوبات، 3- ئادار، 4- نیسان، 5- گولان، 6- حوزەیران، 7- تیرمەهـ، 8- تەباخ، 9- ئەیلوول، 10- تشرینا ئێکێ، 11- تشرینا دووێ، 12- کانونا پێشى. ئانکو ئەیلوول مەها نەهێ یە و مەها ناڤین یا پایزێ یە.
1- ئەیلوول د ستێرناسى و خوزایێ دا
باپیرێن مە چاڤدێریەکا مەزن ل ئەسمانان دکر:
• د حیسابا شەرقى دا د 13ێ ئەیلوولێ و 13ێ ئادارێ دا شەڤ و رۆژ وەکهەڤ دبن.
• د حیسابا رۆژئاڤایى دا ئەڤ وەکهەڤبوونە د 26ێ ئەیلوولێ و 26ێ ئادارێ دا چێدبیت.
• د زانستێ نوو دا ژى د 20-23ێ ئەیلوولێ دا رۆژ ل سەر هێلا ئیکواتۆرێ رادوەستیت و پێ دبێژن ئێعتیدالا پایزێ.
دابەشکرنا وەرزان ب حیسابا ئێزدیان: زڤستان ژ 15ێ تشرینا دووێ هەتا 15ێ شوباتێ، بهار ژ 15ێ شوباتێ هەتا 15ێ گولانێ، هاڤین ژ 15ێ گولانێ هەتا 15ێ تەباخێ، و پایز ژ 15ێ تەباخێ هەتا 15ێ تشرینا دووێ. ئانکو ئەیلوول دکەڤیتە ناڤا پایزێ، وەرزێ گوهارتنێ یە.
حەسابدارێن کەڤن بۆ زانینا سەقایێ ئەیلوولێ چاوا دکر؟
د سێ رۆژێن دەستپێکا چلێ هاڤینێ دا دچوونە سەر چیایەکی، سێ بەران ب شێوەیێ سێگۆشە دبن ئاخێ دا دکرن. ئەڤ سێ رۆژە حیساب بوون بۆ سێ مەهان: ئەیلوول و تشرینا ئێکێ و تشرینا دووێ. پاشێ دچوون ئاخێ رادکرن:
• بەرا باشوور شل = نیشانا بەفرێ: دێ زڤستانەکێ سەخت و بەفرەکا زۆر هێت.
• بەرا رۆژهەلات شل = نیشانا بارانێ: دێ پاییزەکێ باراناوى و تەڕ هێت.
• بەرا رۆژئاڤا شل = نیشانا سەفایى: دێ پاییزەکێ سافى، وشک، بێ ئەور و بێ باران هێت.
ل زمانێ کەڤن دا خەلکى دگوت “سەفا” ئانکو ئەسمان سافى یە، هیچ ئەور لێ نینە.
2- قەولێ مەهێ – ئەیلوول چى دبێژیت؟ شێخ فەخرێ ئادانى، فەیلەسۆفێ مە یێ مەزن ل سەدێن 12 و 13. د ڤى قەولى دا 12 مەهـ ب خۆ دئاخڤن، هەر ئێک جوانییا خۆ دبێژیت.
مەها ئێلۆن هات و دەرێ قوماشێ خۆ ڤەکر
ل دنیێ و ل وەلاتا بوو دکر
حوسن و جەمال ل شەمس و فەخر
ئێلۆن دبێژیت: ئەز جندییا مەهانم
یە ب مەجلس و رەش رەیحانم
ل بەر شەمس و فەخریت میرایە عەیانم
مەعنا وێ:
ئێلۆن دبێژیت ئەز جندییا مەهانم، ئانکو بووک و جوانترینا مەهانم. دەمێ تێم دەرێ قوماشێ خۆ ڤەدکەم، ئانکو جهێ خۆ ل ئەسمانى دیار دکەم. ئەز مەها مەجلس و دیوانا و رەش رەیحانێ مە، ئەو بێهنا خۆش یا پایزێ. ل بەر شەمس و شێخ فەخر ئەز یا دیارم، چونکى هەمى حوسن و جەمالا پایزێ ژ وانە.
3- کورد چى دبێژن و گۆتنێن پێشیان ل سەر ئەیلوولێ
کورد و عەرەبێن دەڤەرێ چەندین گۆتنێن جوان ل سەر ئەیلوولێ هەنە، هەمى دیار دکەن کو ئەیلوول مەها گوهارتنێ یە:
1. ئەیلوول دومبۆ مبلول / ئەیلوول ذیلو مبلول
یانکو دوماهیکا ئەیلوولێ یا شلە و باران لێ دباریت، و ئەڤە ناڤدارترین گۆتنە ل سەر ئەیلوولێ.
2. ئەیلوول سەیرى، هەوا خۆ ب دلدارى دگوهاریت
دبێژن: ئەیلوول بەرەڤانییا هاڤینێ دگوهاریت و خۆ بۆ زڤستانێ ئامادە دکەت.
3. ل ئەیلوولێ ئاڤ ل سەر بانان ددەت
ئانکو بارانێن سووک دەستپێدکەن و دقەلبینیتە سەر بانان.
4. ل ئەیلوولێ پێڤا خۆ بۆ نیسک و نۆک و پاقلان ئامادە بکە
گۆتنەکا جۆتیارانە دبێژیت: د ئەیلوولێ دا مەکیالا خۆ بۆ حمص و عدس و فولێ ئامادە بکە، چونکى دەمێ چاندنێ نێزیک بوو.
5. پشت جەژنا خاچێ هەمى کەسکاتی دبیتە سپى
ئانکو پشت 14ێ ئەیلوولێ بەلگێن داران زەرد دبن.
6. گۆتنا کوردى یا پایزێ:
بهار کچەکا جوانە، هاڤین دایکەکە، پایز ژنەبیکە، زڤستان ژى دێمارەکیە
ئانکو پایز وەکى ژنەبیێ یە، و ئەیلوول سەرەتایا وێ خەمگینیێ یە.
ل دەڤ مە ئێزدیان ژى دبێژن: ئێلۆن هات، هاڤین چوو و ئەیلوول بوو، زەڤى رەشبوو.