دروشم: لالش كانیهكا زهلاله دهورته دروبارێ رهوشهنبیرى یا كوردى دا “
د رۆژەکا وەکی ئەڤرۆ دا ل(1993/5/12)ێ ل دهۆکا داسنی، د قۆناغەکا سەخت و دژوار دا، کانییا زەلال یا لالش هاتە کۆلان. د دەمەکی دا کو 90% ژ ئێزدیخانێ ل ژێر دەستێ رژێما بەعسا عەفلقیا گۆڕبەگۆڕ دابوو و تەنێ 10% ل هەرێما ئازاد یا کوردستانێ دژیان، بنگەهێ لالش ب خەونا هەمی دلشۆزێن ئێزدیاتیێ هاتە دامەزراندن.
لالش د زکماکێ ئاگر و ئاسنی دا ژ دایک بوو
دامەزراندنا لالش نە بڕیارەکا ئاسایی بوو، ئەو بەرپرسیاریەکا مێژوویی بوو. رژێمێن شۆڤێنی ب سەدان ساڵان هەولدابوون ناسنامەیا ئێزدیاتیێ ژناڤ ببەن، مێژوویا وێ بەرۆڤاژی بدەنە ناسین وێ ژ رەهێن وێ یێن کوردایەتیێ دابڕن. لالش ب پالپشتیا بەرەیێ کوردستانی و ب دەستێ ژمارەکا رەوشەنبیر و کەسایەتیێن دەگمەن هات، دا ببیتە سنگا بەرسنگگرتنێ ل هەمبەر هەمی بوختان و شاشیان.
لالش ئێکەم دەزگایێ ئەکادیمی یێ ئێزدیانە ل کوردستانێ
ئەڤرۆ پشتی 33 ساڵان، ئەم ب سەربلندی دبێژین: لالش ئێکەم بنگەهە ل سەر ئاستێ عێراقێ و کوردستانێ کو نێزیکی 6700 ئەندام هەنە. هەر جهەکێ ئێزدی لێ هەین بنگەهەک یان نڤیسینگەهەکا لالش لێ هەیە و هەمی ئەندام دەرچوویێن زانکۆ، پەیمانگەهـ و ئامادەیی نە. ئەڤە نە تەنێ ئامارە، بەلکو فەلسەفەیەکە. لالش باوەری ب زانینێ ئینا، ژبەر کو دوژمنێن ئێزدیاتیێ هەر ئەو بوون دڤیان مرۆڤێ ئێزدی نەخویندەوار بمینیت. هەتا تیرۆرستێن قاعدە و داعش ژی ب هەمان عەقلیەتا بەعسی ب هەزاران قوتابیێن ئێزدی ژ زانکۆیێن عێراقێ بێ بەهرکرن، لێ لالش بوو خودانێ وان و دەرگەهێن زانکۆ و پەیمانگەهێن کوردستانێ بۆ وان ڤەکرن.
د 12 ساڵێن ئێکێ دا، پشتی دامەزراندنێ هەتا ئازادیا عێراقێ 2003، لالش ب تنێ بوو. پشکەکا مەزن ژ ئێزدیخانێ ژ کوردستانێ ڤەقەتیابوو، لێ لالش شییا ببیتە پرا پەیوەندیێ، سرنجا هەمی خەلکێ کوردستانێ بۆ خۆ راکێشا و ئیسپات بکەت کو حکومەتەکا کوردی هەیە رێزێ ل ئێزدیاتیێ دگریت. پشتی 2003 ێ، لالش خەملا خۆ دا هەمی جهێن ئێزدی لێ هەین: شێخان، شنگال، باعەدرێ، باعەشێقە و باسکێ شێخ، هەتا گەهشتە هەولێرا پایتەخت و ئەورۆپا – ئەلمانیا. ئەڤرۆ 8 بنگەه و 25 نڤیسینگەهێن لالش د قادا خەباتێ دا نە.
د فەرمانا شنگالێ یا 2014 ێ دا، دەما 400،000 ئێزدی ئاوارە بوون و کچ و ژنێن ئێزدیان ل سۆقێن نەخاسان دهاتنە فرۆتن، لالش دیسا ل سەنگەرێ ئێکێ بوو. دەستەیا بلند ب هەمی تای و نڤیسینگەهێن خۆ ڤە، کارێ خۆ یێ سەرەکی کرە خۆدان لێ دەرھاتنا ئاوارەیان، دابینکرنا جهـ و وارێن خالی، تۆمارکرن و دیکۆمێنتکرنا تاوانێن جینۆسایدێ دا نەهێنە ژبیرکرن و دووبارە نەبن.
دەستکەفتێن لالش یێن نەهێنە ژبیرکرن:
1. ئایینی: قەول و قەسیدە و مێژوویا راستەقینە یا ئێزدیاتیێ دیکۆمێنت کرن، سەدان پەرتووک ل سەر هزر و بیرێن ئێزدیاتیێ بەلاڤکرن.
2. پەروەردەیی: پەروەردا ئێزدیاتیێ بۆ هەر 12 پۆلا ئامادەکرن و دانە قوتابیێن ئێزدی.
3. راگەهاندن: رۆژناما و گۆڤارا “لالش”، مالپەڕ و تۆڕێن کۆمەلایەتی بۆ ناساندنا ئێزدیاتیێ ب جیهانێ، نەخاسمە د رێکا میدیایێن کوردستانی دا کو لالش بوو ئێزدیاتیا راستەقینە گەهاندی جیهانێ.
4. زانستی: ڤەکولینێن ئەکادیمی و خولێن پێگەهاندنێ و کۆنفرانسێن لالش، ب تایبەت ل سەر جینۆسایدێ و ئێزدیاتیێ. سەرەرای پێشکێشکرنا هاریکاریێن تایبەت بۆ چالاکیێن نموونەیی یێن ناڤەند رێکدخیت، وەکی فێستیڤالێن سالانە و کۆنفرانسێ ناڤدەولەتی یێ زانستی یێ ئێکێ کو سالا بۆری ب هەڤکاری دگەل زانکۆیا دهۆکێ ل دۆر ئێزدیان وەکو ئایین و دیرۆک و جوگرافیا و کەلەپوور رێکخست.
5. چڤاکی: پالپشتیا قوتابیێن دەستکورت و بێ پارمای ل زانکۆیان، هاندانا خویندنا بلند. دەستکەفتێ د ڤێ خۆلا نها دا شانازیێ پێ دبەین، ڤەکرنا کەناڵێ “سەما” یێ تەلەفزیۆنی یە دا ببیتە مینبەرەک بۆ گەهاندنا دەنگ و پەیاما جڤاکێ ئێزدی، ئەڤە ژی ب راسپاردە و پالپشتیا جەنابێ سەرۆک وەزیرێن حکومەتا هەرێما کوردستانێ. هەروەسا راگەهاندنا پرۆژێ پالپشتیا ماددی و جڤاکی بۆ رزگاربووی و رزگاربوویێن ئێزدی ژ لایێ جەنابێ سەرۆک وەزیرێن حکومەتا هەرێما کوردستانێ رێزدار مەسرور بارزانی، کو ناڤەندا لالش ب هەماهەنگی دگەل نڤیسینگەها جەنابێ برا گەورەی سەرپەرشتیێ لێ دکەت، جهێ سوپاس و پێزانینا مەیە هەموویان.
ژ لایەکی دیڤە لالش ل سەر ئاستێ رێکخراوێن NGO ل عێراقێ و کوردستانێ، ئەگەر بەراورد بکەین، لالش بێ ڕکابەرە د کارێ خۆ یێ رەوشەنبیری و جڤاکی دا. لالش بوویە ناڤ و نیشانا لێڤەگەریا ئێزدیاتیێ. هەر کەسێ بڤێت تشتەکێ دروست دەربارەی ئێزدیاتیێ بزانیت، ئێکەم جار قەستا بنگەهێ لالش دکەت، چ مسلمان بیت، چ مەسیحی بیت، یان ژ هەر ئایین و مەزهەبەکی بیت.
پەیام: بۆ 33 ساڵیا لالش
ئەڤرۆ کوردستان تاکە ئەردە ل جیهانێ کو ب ناڤێ ئێزدیخانێ دهێتە ناسین. ئاڤەدان و ئارامیا کوردستانێ، ئاڤەدانی و گەشەکرنا ئێزدیاتیێ یە. لەوما دروشمێ لالش هەر ئەوە: “بەرەڤانیکرن ژ کوردستانێ ئەركەكێ ئۆلی و نەتەوەیی یە”.
ئارمانج:
1. ناساندنا ئێزدیاتیێ بۆ جیهانێ و دیارکرنا دیرۆک و فۆلکلۆرێ کوردی و پاراستنا وان، و هاریکاریکرنا ڤەکۆلەر و نڤیسەران یێن ل سەر ناڤەرۆک و پرەنسیپ و دیرۆکا ئێزدیاتیێ دگەڕن، و گەهاندنا راستیا فەلسەفا ئێزدیاتیێ بۆ مێهڤان و شاندێن سەرەدانا دەڤەرێ دکەن.
2. کۆمکرن و تۆمارکرنا دەقێن ئایینی یێن ئێزدی و بەلگەکرنا رێورەسم و نەریتێن ئایینی و جڤاکی یێن ئێزدیان.
3. گرنگیدان ب گەنجان و زێدەکرنا هشیاریا ژنان بۆ بدەستڤەئینانا مافێن وان.
4. بەلاڤکرنا هشیاریا نەتەوەیی ژبەرکو ئێزدی کوردێن رەسەنن.
5. گرنگیدان ب گەنجان و هشیارکرنا ژنێ و پێشڤەبرن و پێشکەفتنا جڤاکی و بەلاڤکرنا هزرێن بانگەشا پێکڤەژیانێ و لێبۆرینێ د ناڤبەرا پێکهاتەیان دا دکەن.
گرنگترین چالاکیێن لالش:
1. گرێدانا سێزدە کۆنگرەیێن گشتی ب شێوەیەکێ دیموکراسی.
2. چاپکرنا 37 پەرتووکان ل سەر دیرۆک و کەلەپوور و پرەنسیپێن ئایینی یێن ئێزدیاتیێ.
3. بەلاڤکرنا 43 هژمارێن گۆڤارا لالش یا وەرزی و ئەکادیمی.
4. بەلاڤکرنا رۆژنامەیا “دەنگێ لالش”، “شنگال لالش”، و “دیوانا لالش”.
5. ئامادەکرنا پرۆگرامێن خواندنێ یێن ئێزدیاتیێ بۆ قوتابیێن هەموو قۆناغێن خواندنێ ژ پۆلا 1—12.
6. بەلاڤکرنا حەفت گۆڤارێن لقان یێن تایبەتمەندیێن هەر دەڤەرەکێ هەلدگرن.
7. پێشکێشکرنا کۆمەکا بەرنامەیێن تەلەفزیۆنی و رادیۆیی: بەرنامێ “سەما” ل تەلەفزیۆنا کوردستانێ و “مەرکەهـ” ل رادیۆیا دهۆکێ و “ئێزدیخان” ل تەلەفزیۆنا کوردستان 24.
8. بنگەهێ لالش مالپەرەکێ ئەلکترۆنی یێ تایبەت ب کاروبارێن ئێزدیان هەیە: تۆڕا لالش یا راگەهاندنێ LMN.
9. رێکخستنا چەندین فێستیڤالێن رەوشەنبیری و کۆربەندێن لالش.
10. پێشکێشکرنا دەهان خۆلێن رەوشەنبیری و جڤاکی و کۆنفرانس و وۆرکشۆپان.
11. هاریکاریکرنا قوتابیێن هەژار و ڤەگوهاستنا قوتابیێن ئێزدی ژ دەڤەرێن دەرڤەی هەرێمێ بۆ کۆلیژ و پەیمانگەهێن هەرێمێ.
12. ساخکرنا سالڤەگەرا کارەساتا شنگالێ و کۆجۆ و گرعزێر و سیبا شێخدرێ و پشکداری د ساخکرنا هەلکەفتێن نەتەوەیی و نیشتیمانی دا.
13. ساخکرنا رۆژا دامەزراندنا بنگەهێ لالش ل 12/5 هەر سال.
14. ب هێزکرنا پەیوەندیان دگەل رێکخراوێن ناڤدەولەتی و ناڤەندێن رەوشەنبیری بۆ پێشڤەبرنا جڤاکی و هاریکاریکرنا ئاوارەیان.
15. بنگەهێ لالش بوویە پرەک بۆ پەیوەندیێ د ناڤبەرا جڤاکێ ئێزدی و دەستهەلاتێ دا بۆ گەهاندنا داخوازیێن وان.
16. پشکداری د تازی و شاهیێن جڤاکی یێن دەڤەرێ دا.
د ڤێ بیرەوەریا 33 ساڵیێ دا، ئەم سلاڤا وەفاداریێ بۆ گیانێ دامەزرێنەر و هەمی ئەوێن ماندیبووین ددنە بەر. ئەم سۆزێ نوو دکەین کو لالش دێ هەر “کانییەکا زەلال” مینیت د رووبارێ رەوشەنبیریا کوردی دا.
33 ساڵیا دامەزراندنا بنگەهێ لالش ل تەڤایا گەلێ کورد و کوردستانێ ب گشتی و ئێزدیخانێ ب تایبەتی پیرۆز بیت.
هیڤیدارین ئەڤ خزمەت و خەباتە یا بەردەوام بیت هەتا گەهشتنا هەمی مرازان.
د ڤێ بیرەوەریا 33 ساڵیێ دا، ئەم سلاڤا وەفاداریێ بۆ گیانێ دامەزرێنەر و هەمی ئەوێن ماندیبووین ددنە بەر. ئەم سۆزێ نوو دکەین کو لالش دێ هەر “کانییەکا زەلال” مینیت د رووبارێ رەوشەنبیریا کوردی دا.
33 ساڵیا دامەزراندنا بنگەهێ لالش ل تەڤایا گەلێ کورد و کوردستانێ ب گشتی و ئێزدیخانێ ب تایبەتی پیرۆز بیت.
هیڤیدارین ئەڤ خزمەت و خەباتە یا بەردەوام بیت هەتا گەهشتنا هەمی مرازان.
لالش نە تەنێ بنگەهەکە، لالش ناسنامەیە، لالش هیڤیە، لالش پاشەرۆژە.”
