ب درێژی و کووراتییا دیرۆکێ، ئێزدی وەکو ئۆلەکا مەزۆپۆتامیایێ ڕاستی ب دەهان جینۆساید، قەتلوعام، فرمان و مالوێرانی و نەهامەتییان هاتییە و باجەکا مەزن یا ئۆلی، نەتەوەیی دا یە، هەر جارەکێ ل بن ناڤەکی و ب هێجەتەکێ ئێرشی جهـ و وارێن ئەوان کرینە، ئێزدی وەکو ئۆل ب پلەیا ئێکێ و وەکو کورد ب پلەیا دویێ باجێن گران و مەزن داینە.
دیرۆک دیدەڤانا ئەوان جینۆسایدێن هۆڤانە یە و د هەر فرمانەکێ دا ئێزدییان ئاخ و وارێن خۆ ژ دەست داینە لێ د هیچ فرمانەکێ دا ڕوومەتا خۆ ژ دەست نەداینە و ئۆلا خۆ پاراستینە هەتا ڕۆژا ئیرۆ، سەرێ خۆ دان و سوڕا خۆ نەدان.
ئێزدی وەکو ئۆل نە تنێ ئارمانجا داگیرکەران بووینە لێ جهێ ئەوان یێ ستراتیژی ژی ئەگەرەکێ بهێز بوو بۆ ئێرشکرنا سەر ئاخا وان، نەخاسمە شنگال دکەڤتە جهەکێ گرنگ و ستراتیژی ب وی تەرزی کو هەڤسنوورە ل گەل دەولەتێن عێراق، سووریایێ، لەو بتر ژ هەموو دەڤەرێن ئێزدییان ڕاستی داگیرکرن، جینۆساید و مالوێرانییێ بوویە.
چیایێ شنگالێ وەکو هێمایەکێ پیرۆز دئێتە وەسف کرن و ئەز دبینم وەکو دلێ شنگالێ یە بۆ وێ دەڤەرێ و شادەمارا پاراستنا ئێزدییانە، مینا بابەکی ب درێژییا دیرۆکێ و ب دەهان جاران کچ و کوڕێن خۆ ژ فرمان و قەتلوعامان پاراستینە و بوویە هێمایەکێ گرنگ و چیایەکێ ئەفسووناوی یێ بناڤودەنگ ل هەموو جیهانی.
د ڤان سەد سالێن بۆری دا، دیرۆک دیدەڤانا دو فرمانێن مەزنە ل دژی ئێزدییان، ل سەدەیێ بۆری ل ڕێککەفتی 14ی گولانا 1916ێ گوندێن ئێزدییان کەڤتنە بەر ئێرشا داگیرکەرا و فەرمانا باسان دەست پێ کر ژ ئالییێ دەولەتا ئۆسمانی ڤە کو هەڤدەمە ل گەل فرمانا ئەرمەنان کو ب هەزاران ئێزدی بوونە قوربانی، ژ هنگی وەرە هەتا جینۆسایدا ئێزدییان ل سالا 3 تەباخا 2014 ــان نزیکی چەرخەکی ـ سەد سالانە، ما چاوا ئێزدی بکارن دوبارە خۆ ڤەژینن، کەلتوور، ئەدەبییات و چاندا خۆ ب تەمامی بپارێزن کو هێش لەش و بەدەنا ئەوان تژی برین بت؟ چاوا پارێزگارییێ ل ژمارەیا خۆ بکەن وەکو کەس، چاوا کەساتی و دەروونێ خۆ دیسا ئاڤا بکەن و ئارام ببن؟ سەرەڕای هەموو نەهامەتی و فرمانان ئێزدییان وەکو پیلایەکێ موکم و بهێز خۆ پاراستینە و هەر قەتلوعامەکێ کۆمەکا لەهەنگان ژ ناڤ ئێزدییان ڕابووینە و ئۆلا پیرۆز یا ئێزدییاتییێ پاراستینە و خۆ لێ کرینە خودان.
ل 3ی تەباخا 2014ــان دا، ب هۆڤانە دەولەتا بناڤ ئیسلامی یا داعشێ ئێرشی قوبلەتا چیایێ شنگال کرن و خەلکێ وێ جینۆساید کرن و هەر چ کارەکێ هۆڤ هەیە ل دژی زاڕۆک، گەنج و پیران ژ هەردو ڕەگەزان ئەنجام دان و ب سەدان هەزاران کەس بوونە قوربانییێن وێ جینۆسایدێ و ل دووڤ ئاماران بتر ژ 350هەزار کەس ئاوارە و دەربدەر بوون، ب سەدان کەس هاتنە کوشتن و ب هەزاران کچ و ژن هاتنە ڕەڤاندن و هەتا نهۆ ژی بتر ژ 2500 کەسان د بێسەروشوونن و چارەنڤیسێ ئەوان نەیێ دیارە.
ل سەر ئاستێ ناڤدەولەتی ل دووڤ ئامارێن نڤیسینگەها ڕزگاربوویان هەتا نهۆ 20 وەلات و سازییێن ناڤدەولەتی دانپێدان ب جینۆسایدا ئێزدییان ل شنگالێ کرییە و بتریا وان ب ڕێکا حکومەتا هەرێما کوردستانێ بوون.
حالێحازر ل دووڤ ئامارا ڕێڤەبەرییا کۆچ و کۆچبەران ل دهۆکێ، بتر ژ 270هەزار ئێزدی ئاوارەنە د کەمپێن هەرێما کوردستانێ دا د ڕەوشەکا ئالۆز دا دژین، ژ 2014 ێ هەتا ڕۆژا ئیرۆ حکومەتێن عێراقێ ل دووڤ ئێک سۆز دابوون ئاوارەیان ڤەگەڕینن و شنگالێ ئاڤەدان بکەن لێ گەلەک د خەمسار بوون و ب تەمامی مەلەفێ جینۆسایدا ئێزدییان پشتگوههاڤێتییە و دانپێدان ژی ب جینۆسایدێ نەکرییە سەرەڕای سۆزێن سەرۆکوەزیێن وێ یێن ئێک ل دووڤ ئێکی کو د بێبنەما بوون، ڕەوشا شنگالێ ژی تا ڕادەیەکێ نەیا جێرە ژ بەر هەبوونا گەلەک هێزان ل وێ دەڤەرێ.
چ بێتە کرن دێ خەلک ژ نەهامەتییان ڕزگار بت و ڤەگەڕنە سەر ژیانا خۆ؟
ب دیتنا من ئەڤ چەند خالە بێنە ب جهـ ئینان تا ڕادەیەکێ باش دێ ڕەوش ئاسایی بت:
1. ڕەوشا شنگالێ ژ ئالییێ سیاسی، ناڤخۆیی و هەرێمی ئاسایی ببت.
2. شنگال بێتە ئاڤەدان کرن و گرنگی ب کەرتێن ئێمناهی، پەروەردە و ساخلەمییێ بێتە دان دا کو خەلک ب ئاسانی ڤەگەڕن.
3.دەرگەهێن کەمپان بێنە گرتن، ئاوارە بزڤڕنە سەر مال و حالێ خۆ ب سەربلندی و شانازی ڤە.
4. دەستتێوەردانا دەرەکی ل شنگالی نەمینت و هێزێن شەرعی شنگالێ ب ڕێڤە ببەن.
5. قوربانییێن جینۆسایدێ بێنە قەرەبوو کرن ژ ئالییێ مادی و مەعنەوی ڤە.
6. ڕێککەفتا شنگالێ د ناڤبەرا هەولێر و بەغدا دا بێتە ب جهـ ئینان، دا ڕەوش ئاسایی ببت.
7. گرنتییا دوبارەنەبوونا جینوساید و ئێرشان بێتە دان ژ ئالییێ جڤاکا ناڤدەولەتی ڤە، نەخاسمە کو هێش شانەیێن داعشێ ماینە.