Sema

Sîstema bawerî û rêûresmên Êzdayetiyê seranser li ser rêgez, ferman û pênaseyên xwerû yên civakî û olî hatine avakirin. Di nava vê çarçoveyê de, pênasekirina kesayetiyê, parastina reftaran û pabendbûna bi rêberiya manewî re stûnên bingehîn ên nasnameya civakê pêk tînin.

Parastina Rê û Rêbazên Baweriyê

Di pênaseya Êzdayetiyê de guherîna olî an jî terkkirina fermanên baweriyê ji bo yekaneya manewî zehmetiyên mezin diafirîne. Li gorî rêgezên civakî û manewî, her kesê ku li ser olekê an rêbazekê çêbûbe, ji bo pakiya giyanê xwe berpirsiyar e ku rê, rêbaz, ol û terîqeta xwe biparêze.

Rêzdar Pîr Xelat Êlyas di nêrînên xwe de balê dikişîne ser vê yekê ku, guherandina baweriyê an jî gavên xelet ên di vî warî de ne ji bo civakê û ne jî ji bo kes bixwe bi kêrî tiştekî nayên. Êzdayetî ne oleke tebşîrî (mîsyonerî) ye ku hewl bide xelkê bikişîne nava xwe, belkî rêbazeke taybet e ku parastina nasnameya xwerû ji her kesî daxwaz dike. Di gelek qewlan de jî hatiye destnîşankirin ku berpirsiyariya mirov ji dilsoziya wî ya berbi Xudê û erkanên wî dest pê dike.

Rêgezên Civakî û Rêberiya Manewî

Yek ji taybetmendiyên herî diyar ên Êzdayetiyê hebûna sîstema manewî û şêwazên girêdanê ye. Sîstema ku ji şêx, pîr û mirîdan pêk tê, kûrahiya dîrokî û avaniya civakî ya Êzdiyan diparêze. Bi sedsalan e ku malbat û rêberên civakê ev nerît ji nifşekî gihandine nifşekî din.

Di mijarên zewac û peywendiyên civakî de jî pênase û sînorên taybet hene. Dema ku kesek ji rêgezên bingehîn ên civakê dûr dikeve an jî pêngavên xelet diavêje, encamên wê rasterast bandorê li rewşa wî ya civakî û manewî dikin.

Nirxa Jiyanê û Berpirsiyariya Kesayetî

Qewl û beytên kevnar ên Êzdiyan gelek dersên kûr li ser paşroja mirov û nirxa ehlaqî didin. Weke di hewên qewlan de jî tê gotin, sermaye an jî dewlemendiya vê dinyayê tenê demerî ye; tişta ku li dû mirov dimîne paqijiya giyan û rêzgirtina li nirxên însanî ye.

Dema mirov jiyana xwe ji bo berjewendiyên demkî an kêfên kurtdemî bifroşe, nirxa wî ya ehlaqî û manewî li ba civakê winda dibe. Her mirov berpirsiyarê reftar û pêngavên xwe ye.

Encam

Êzdayetî bi kevneşopî, qewl, beyt û erkanên xwe yên manewî xwedî dîrokeke kûr û pîroz e. Ji bo parastina vê mîrasa çandî û manewî, girîng e ku her yek ji endamên civakê bi zanabûn û berpirsiyarî nêzî rêgez, ziman û nirxên xwe bibe. Parastina van nirxan tenê bi dilsozî, hişyariya ehlaqî û rêzgirtina li mîrasa bav û kalan pêk tê.“

Kemal Tolan, berhevkar, nivîskar, lêkolîner û bawermendê Êzdî

Çavkanî :

Lêkolîn û axaftina rêzdar Pîr Xelat Êlyas a li ser rênasî, bawerî û nirxên Êzdayetiyê di çarçoveya gotarekê de bi kurmanciya standard hatiye amadekirin