DAXUYANIYA ÇAPEMENÎ U RAGIHANDINÊ
Li ser Teolojiya Êzdiyatiyê, Şiroveyên Rast, Felsefeya Baweriyê û Sebeqên Qewlan
ZANYARIYÊN GIŞTÎ YÊN DAXUYANIYÊ:
Mijar: Têgihîştina teolojiya Êzdiyatiyê, pesendkirina hevgirtina qewl û duhayan, û serrastkirina dîtinên nerast.
Beşdar û Alimdar: Lêkolîner Kemal Tolan û Şêx Malo Mîrza.
Armanc: Agahdarkirina akademîsyen, lêkolîner û raya giştî bi rêya ragihandinê.
1. Meseleya Sucûdê û Rastiya Teolojiya Êzdiyatiyê
Di civîn û diyaloga girîng a navbera lêkolîner Kemal Tolan û alimdar Şêx Malo Mîrza de, hate pejirandin ku di teolojiya rasteqîn a Êzdiyatiyê de çîroka redkirina sucûda li ber Adem an jî avakirina pergala imtihan û dijminatiyê nîne. Di ilmê Êzdiyatiyê de Xwedê lîstik û dijminatiyê çênake û ti hêzek nîne ku li dijî vîna Xwedê bisekine. Dîtinên ku van bûyeran wekî lîstik an imtihan pênas dikin, di zemanên paşê de ji aliyê bandorên çandî û dînî yên derveyî ve ketine nav gotara gelêrî, lê di qewl û alimdariya qedîm de ti bingeha wan nîne.
2. Tawûsê Melek û Felsefeya Yekxwedayiyê (Tewhîd)
Hate ronîkirin ku Tawûsê Melek nûr, keremet û sûretê Rehman (Xwedê) ye. Ew ne Xwedayekî serbixwe ye û ne jî ji Xwedê cuda ye. Sîstem û felsefeya Êzdiyatiyê li ser yekxwedayiyê (tewhîdê) ava ye. Hemû sirr, kerem, peyam û 124 hezar sirrên pîroz ji aliyê Xwedayê Yekta ve hatine afirandin û nûkirin.
3. Sebeqên Qewlan li ser Tewhîd û Eşqa Xwedê (Ji Xwendina Şêx Malo Mîrza)
Ji bo piştrastkirina van nêrînan di qewl û beyitên pîroz de, Şêx Malo Mîrza ev sebeqên jêrîn xwendin ku rasterast amajeyê bi yektiya Xwedê û rasteqîniya baweriyê dikin:
“Tê bêjin bêta Şêxê Serhaniya,
Bêta Şêxê Marhaniya,
Bêta Şêxê Subhaniya.
Ev bêt êş wahdaniya Xwedê Teala xaber êdê…
Lî ola Êzdiyatiyê de, êş berî Îbrahîm el-Xelîl bi şeş hezar sal,
Am êzdî me behwerî u wahdaniya Xwedê Tilla Tillala amiya…
Ma êzdiya Xwedê nas kirya, Xwedê yek e navê duyî.”
“Tebfıkra u bnefsa u nuqta aşqî,
Buxwenda lî vê xatê…
Ebwurîsa Xwedê bgre u berneda,
Medh u sena, hamd u silav bo Xaliqî.
Subhanş ta ya şahê qudretê,
Subhanş ta ya şahê sirr-celal…
Kêdiya aşqê bê heval,
Hal be mejal naçebal,
Şêx tamam dibû bi vê xilmetê.”
“Hayva u şemsa u stêra,
Roja nîv-avêra a dihara,
Fand u fanosa u beşera.
Beşer maxlûqa u Xwedê Xaliq e,
Beşer abida u Xwedê Ma’bûd e…
Ya Rebbî te ilahiyede em dirustî,
Aşq toyî, ma’şûq toyî,
Nazil toyî, manzil toyî,
Ruhê rûha gehwar toyî!”
4. Melekên Ezmanî û Tecelliya Wan a Erdî
Di diyalogê de cûdahiya pênasên ezmanî û erdî hate zelalkirin. Melekên ezmanî (wek Melek Ferxedîn, Melek Şemsedîn, Melek Sicadîn, Melek Nasirdîn, Melek Şêx Hesen) nûnerên meclisa ezmanî ya paqij in ku ti tewşî, nefs û şehwet di wan de nîne. Kesayetiyên pîroz ên li ser erdê (wek Şêx Fexrê Adiyan) jî nûner û tecelliya wan sirrên ezmanî ne di nava civaka insanî de.
5. Navên Melekan di Dua û Qewlan de
Hate destnîşankirin ku navên melekên wekî Ezazîl, Cebraîl, Mîkaîl, Azrayîl û Derdaîl di dua, beyit û qewlên qedîm ên Êzdiyan de hene. Ezazîl jî melekekî Xwedê ye û tîrêjek ji nûra Wî ye; ti peywendiya wî bi karên batil an neyênî re nîne. Qebûlnekirin an redkirina van navan ji ber kêmbûna zanîna teolojîk û alimdariyê ye. Ev nav di defterxana Tawûsê Melek de pîroz in.
6. Sîmbola Toqê û Rastdariya Dil
Toq (pêsîra spî) nîşan û sîmbola rastdariya dil, zeman û nîeta paqij e. Gava Êzdî bi toqê sond dixwin, pabendbûna xwe ya bi rêya rast, felsefeya pîroz û yektiya li gel alimdar û ocaxên xwe nû dikin.
7. Gotinên Dawiyê û Berpirsiyariya Ragihandinê
Di beşa dawî ya hevpeyvînê de, alimdar Şêx Malo Mîrza û lêkolîner Kemal Tolan tekezz kirin ku hemû daxuyantî û zanyariyên hatine parvekirin yekser pişta xwe bi teqezî û rastiya qewlên Êzdiyatiyê vegêrandine. Şêx Malo Mîrza diyar kir ku ew tenê berpirsiyarê van gotinên teqeqkirî yên ji qewlan e û got: “Eger mirov xwe dînliyar an zana bihesibîne, divê gotinên wî pişta xwe bispêrin qewlan û ji bo berjewendiyên batil neyên bikaranîn.”