د دیرۆکا گەلان دا، راگەهاندن چو جاران ب تنێ ئامرازەکێ ڤەگۆهاستنا دەنگوباسان نەبوویە، بەلکو ئێک ژ چەکێن هەرە بهێز بوویە بۆ پاراستنا هەبوونێ، ناسنامێ، و کلتوری. بۆ پێکهاتەیا ئێزدی ژی، کو ئێکە ژ رەسەنترین و دێرینترین پێکهاتەیێن مێژوویی ل کوردستانێ ، راگەهاندن زێدەتر دەربرینێ ژ ئێش و ئازارێن وان دكەت؛ ئەو هێلا بەڕەڤانیێ یە د رووێ هەوڵێن شێواندنا مێژوویێ دا. د ڤێ گوتارا درێژ و تێروتەسل دا، ئەم دێ ل سەر دوو تەوەرێن سەرەکی راوەستین: ئێک، گەشەکرن و رۆلێ راگەهاندنا ئێزدی ب گشتی د ناڤ لاپەرێن رۆژنامەگەریێ دا؛ دوو، رۆلێ پێشەنگ و کاریگەر یێ کەنالێ “سما تیڤی” وەک وەرچەرخانەکا ستراتیژی د گوتارا میدیایی یا ئێزدیان دا.
بۆ سەدان ساڵان، کلتور و ئۆلێ ئێزدیاتیێ ل سەر بنەمایێ “ڤەگوهاستنا زارەکی” دژیان. قەول، بەیت، قەسیدا ژ سینگێ پیر و شێخ و قەوال و چاڤدێرێن ئۆلی بۆ نەوەیێن نوو دهاتنە ڤەگوهاستن. ئەڤ چەندە، سەرەڕای ڕەسەناتیا خۆ، مەترسیەکا مەزن بوو د سەردەمێن شەڕ و جینۆسایدان دا، چونکی د بنبڕکرنا مرۆڤان دا، بەشەکێ مەزن ژ مێژوویێ ژی ژ ناڤ دچوو.
ل دەستپيكی، پێنگاڤێن ئێکێ یێن رۆژنامەگەرییا ئێزدی د ناڤ گۆڤار و رۆژنامەیێن ناوچەیی دا دەرکەفتن (ب تایبەتی ل پشت ڕاپەرینا گەلێ کوردستانێ ل ساڵا ١٩٩١ێ و دامەزراندنا بنکەیێ لالش یێ ڕوشنبیرى ل دهۆکێ). گۆڤارا “لالش” بوو ئێکەم چەکێ فکری یێ ڕێکخراويي کو شیا ڤێ مێژوویا زارەکی وەربگێڕیتە سەر لاپەرێن نڤیسی. رۆژنامەگەرییا ئێزدی ل ڤێرێ دەستپێکر؛ ئارمانج یا ڕوون بوو: “ئەگەر تە دڤێت بمینی، پێدڤیە بنڤیسی. هەروەسا جینۆسایدا شنگالێ ل ساڵا ٢٠١٤ێ ل سەر دەستێ چەکدارێن تیرۆریستێن داعش، تاقی کرنا هەرە مەزن و دژوار بوو بۆ راگەهاندنا ئێزدی. د ڤێ قۆناغێ دا، گوتارا راگەهاندنێ ژ ڤەکۆلینێن کلتوری و ئەکادیمی گۆهارت بۆ “میدیایا دۆکیۆمێنتکرنا تاوانان.”
رۆژنامەڤانێن ئێزدی، سەرەڕای کێماسیێن مادی و تەکنیکی، بوونە تاکە رێک بۆ گەهاندنا هاوارا ل سەر چیایێ شنگالێ بۆ هەمی جیهانێ. وان ب ئامێڕێن خۆ یێن سادە و ل ژێر گەفا مرنێ، دیمەنێن ڕەڤاندنا کچ و ژنان، کۆمکوژیێن گوندێن وەک کۆچۆ، و کارەساتا مرۆڤی یا کەمپان ئەرشیف کرن. ئەڤ ڕاپۆرتە بوونە بنەمایک بۆ ناساندنا دۆزا ئێزدیان وەک جینۆساید ل سەر ئاستێ دادگەهێن نێودەولەتی.
د پاشخانا ڤێ پێدڤیا مێژوویی دا، دامەزراندنا کەنالێ سما تیڤی وەک قۆناغەکا نوی و پێشکەفتی د سیستەمێ راگەهاندنا ئێزدی دا سەرهەڵدا. سما تیڤی ب تنێ پەیجەکێ میدیایی یان کەنالەکێ ئاسایی نینە، بەلکو وەک دامەزراوەیەکا میدیایی یا نیشتمانی و کلتوری کار دکەت کو راستەوخۆ ژ ناڤ جەرگێ ئێش و ئازارێن جڤاکی هاتیە دەرێ.
سما تیڤی شیایە ببیتە چاڤدێرێ ڕاستەقینە ل سەر ڕەوشا ئاواران . کەنال ب ڕێیا راپۆرتێن خو بەحس ل پرسا کچێن ڕزگاربوویی دکەت، و ب شێوەیەکێ مەیدانی دناڤ ئيش و ئازارين ملەتێ مەدا دژيت و پێشکێش ب لایەنێن پەیوەندیدار دکەت.
ئێک ژ خالێن بهێز یێن سما تیڤی ئەوە کو کەنال پرۆگرامێن تایبەت ل سەر فەلسەفا ئێزدیاتیێ، ڕێوڕەسمێن ل پەرستگەها لالش، و جەژنێن جڤاکی پێشکێش دکەت. ئەڤە دبیته ئەگەر کو پەیاما ئاشتیخوازانە یا ڤی ئۆلی، دوور ژ هەمی زێدەگاڤی و شێواندنان، بگەهیتە پێکهاتەیێن دی یێن نیشتمانی و عەرەبی.
کەنال ب شێوەزارێ کرمانجی/بادینی کەتوارێ خۆ ئاڕاستە دکەت، کو زمانێ زگماکی یێ زۆربەی نڤیسین و ئۆلا ئێزدیاتیێ یە. ل گەل ڤێ چەندێ ژی، ب بکارئینانا زمانێ عەرەبی د هندەک پرۆگرام و گۆتاران دا، سما تیڤی شیایە پڕەکێ د ناڤبەرا جڤاکێ ئێزدی و پێکهاتەیێن دی یێن عێراقێ دا ئاڤا بکەت، داکو گوتارا وان نەکەڤیتە د ناڤ گۆشەگیریێ دا.
دراگەهاندنا ئێزدی ب گشتی، و کەنالێ سما تیڤی ب تایبەتی، پتڤيە پتر گەشە بکەن و ببنە هێزەکا کاریگەرترا رۆژنامەڤانی، پێدڤیە ل سەر چەند ستراتیژیان کار بکەن:دروستکرنا پلاتفۆرمێن نوی ب زمانێن ، ئەلمانی، و فەرەنسی. ژبەر کو ڕێژەیەکا زۆرا جڤاکێ ئێزدی د نوکە دا ل ئەورۆپا دژین ، گەهاندنا پەیامێ ب زمانێ وان وەلاتیان دێ پشتەڤانیا نێڤدەولتي بهێزتر لێ کەت.
کچ و ژنێن ئێزدی شیاینە ب ئازایەتی بەشدار بن، پێدڤیە ڕووبەرێ سەرکردایەتیێ د ناڤ دەزگەهێن ڕاگەهاندنێ دا پتر بۆ وان بهێتە دابینکرن.
راگەهاندنا ئێزدی ل سەر لاپەرێن رۆژنامەیان و شاشەیا گەش و زیندیا سما تیڤی، داستانا خۆڕاگریێ و مانا پێکهاتەکا ڕەسەن نیشان ددەت. ئەڤ میدیایە شیا ناسنامەیا ئێزدیاتیێ ژ دۆڕپێچا تاریاتیێ ڕزگار بکەت و بگەهینیتە ئاستێ فەرمی یێ جیهانی. ئەرکێ جڤاکی، ڕۆشنبیری، و مرۆڤی یە کو پشتەڤانی ل ڤان مینبەرێن ئازاد و ل کەنالێ سما بهێتە کرن، داکو دەنگێ حەقیقەتێ، ئاشتیێ، و دادپەروەریێ چو جاران نەمرێت و هەردەم وەک چرایەکا ڕووناک کلتورێ کوردستانێ و ئيزيدخانی دەوڵەمەندتر بکەت.